Yazar: Alperen Demirdöğer
Sınava aylar var. O zamana kadar birçok derse dönüp tekrar yapman, sonra da saatlerce süren oturumlarda dikkatini sürdürmen gerekiyor. Sınav yılı, DEHB'li bir öğrencinin zorlandığı bu işleri aynı anda önüne getiriyor. Bu bölümde, yıl boyunca ihtiyaçlarına uygun bir çalışma düzenini nasıl kuracağını bulacaksın.
Bir YKS adayı deneyimini şöyle anlatıyor: hiçbir derste temeli olmadığını düşünüyor, denemenin ortasında uykusu geliyor ve okuduğunu bir dakika sonra unutuyor. Bir buçuk yıldır kursa gitmesine rağmen fayda görmediğini söylüyor. İki ay sonraki paylaşımında da benzer güçlükler anlatıyor. AYT denemesinde diğerleri iki saatte çıkarken o 40 dakika daha geç çıkmış; soruların yarısından fazlasını boş bırakmış veya tahmin ederek cevaplamış.
Ona yanıt veren bir öğrenci, üç saat çalışıp ardından iki deneme çözmeye dayanan alışılmış düzenin DEHB'li birçok kişide işlemediğini anlatıyor. Kendi düzenini kurarken de önce hangi çalışmayı sürdürebileceğine bak. Sınav yılı boyunca devam edebileceğin bir plana ihtiyacın var.
Sınav yılını farklı kılan ne?
- Ödül çok uzakta. Sınav aylar sonra. DEHB'de bekleme süresi uzadıkça ödülün çekiciliği daha hızlı azalıyor. Zaman ve plan bölümü bunun mekanizmasını anlatıyor.
- Çalışılacak konu çok. Onlarca konuyu aylar boyunca tekrar etmen gerekiyor. Bir kez çalışıp bıraktığın konular unutuluyor.
- Oturumlar uzun. Saatlerce süren bir sınav, dikkati sürdürmenin en zor olduğu iş. Uykusuzlukta en çok bozulan şey de bu.
- Baskı her yönden geliyor. Aile, dershane, okul, arkadaşlar ve sosyal medyadaki çalışma rutini videoları.
Bu dört zorluğun her birini rehberin ilgili bölümünde ele aldık. Şimdi o bölümlerdeki yöntemleri yıl boyunca nasıl kullanabileceğine bakalım.
Yıl boyunca neye ağırlık vermelisin?
Ders yılını dört döneme ayırmak, hangi aşamada neye ağırlık vereceğini görmeni sağlar. Aşağıdaki tarihleri kendi sınav gününe göre düzenle; LGS ve YKS takvimine göre değişebilirler.
Başlangıç
- Rapor ve başvuru takvimi. LGS için RAM tanılaması ve okul işlemleri sınavdan yaklaşık iki ay önce kapanıyor. 2026'da okul işlemlerinin son günü 10 Nisan'dı. YKS için başvuru Şubat ayında ve ek süre için başvuru tarihinde geçerli bir ÇÖZGER ya da ESKR gerekiyor. Aile rehberindeki sınav hakları bölümü bu takvimi adım adım anlatıyor.
- Temel eksikleri listesi. Her ders için konuları üç renge ayır. Kırmızı yeniden öğrenilecek, sarı gözden geçirilecek, yeşil biliyorum.
- Dönem planı. Okul sınavlarını, denemeleri, başvuru tarihlerini ve sınav gününü tek bir sayfaya yazıp duvara as.
- Hekim randevusu. İlaç saatlerini okul, dershane ve akşam çalışma saatlerinle birlikte planlamak için hekiminle görüş.
Konu dönemi
- Her gün kısa sürelerle çalış. Öğrenci deneyimlerine dayanan bir öneri, tek bir derse yüklenmek yerine 20 ile 30 dakikalık iki üç oturum yapmak ve aynı gün tekrar etmek. Bu öneri araştırmalarla da uyumlu: tekrarları zamana yaymak, hepsini bir günde yapmaktan belirgin biçimde daha kalıcı öğrenme sağlıyor.
- Beş soru kuralı. Öğrencilerin deneyimlerinden gelen bir başka öneri, beş soru çözmeden konuyu bitirmiş saymamak. Konu anlatımını okumak veya izlemek çalışmanın başlangıcı. Soruları çözerken de ne öğrendiğini test ediyorsun.
- Matematikte karışık soru. Aynı türden soruları blok halinde çözmek yerine farklı türleri karıştırmak, 7. sınıf matematiğinde bir ay sonraki testte belirgin üstünlük sağladı. Çalışma teknikleri bölümü bunu anlatıyor.
- Temel eksiklerine zaman aç. Temel konularda eksiğin varsa denemeyi haftada bire indirip konu testlerine ağırlık ver.
Deneme dönemi
- Denemeyi incelemeyle birlikte planla. Bu dönemde daha sık deneme çöz; her birini aynı gün inceleyebileceğin zamanı da ayır.
- Sınav koşullarını uygula. Denemeyi sınavın gerçek süresinde, tek oturumda ve sınav günü kullanacağın ilaç saatine göre çöz. Ek süre hakkın varsa bu süreyi kullanarak da çalış.
- Yanlışlarını yeniden çöz. Yanlış yaptığın soruları bir defterde topla ve bir hafta sonra tekrar çöz.
- Analiz tablosu. Konu eksikliği mi, dikkatsizlik mi, süre mi, yanlış okuma mı? Sınav kaygısı ve deneme bölümü bu tabloyu anlatıyor.
Son ay
- Yeni konudan çok tekrara zaman ayır. Yeniden öğrenmen gereken kırmızı konuların hepsini yetiştirmeye çalışmak yerine, sarı işaretlediğin konulardaki eksikleri tamamla.
- Uyku saatini sınav saatine göre ayarla. 2026'da LGS'nin ilk oturumu 09.30'da, TYT ise 10.15'te başladı. Son haftalarda kalkış saatini sınav sabahına göre sabitle. Belirleyici olan sınav gecesi değil, sınavdan önceki haftaların uykusu.
- Sınav gününün provasını yap. Son iki hafta sonu birer deneme çöz. Sınavla aynı saatte başla, aynı süreyi kullan ve sınav günü yiyeceğin kahvaltıyı yap.
Günlük ritim
Aşağıdaki akışı kendi gününe uyarlayıp iki hafta dene. Her adımın ayrıntısını rehberin ilgili bölümünde bulabilirsin:
- Okuldan dönüş. Atıştırmalık ve 15 ile 20 dakika hareket. Egzersizden sonraki ilk dakikalarda dikkat bir süre yükseliyor.
- Birinci blok. En zor ders, 25 ile 40 dakika. Telefon başka odada.
- Kısa mola. Ayağa kalk, ekrana bakma ve molanın sonunda çalması için alarm kur.
- İkinci blok. Konu testi ya da yanlış defteri.
- Akşam yemeği ve serbest zaman.
- Üçüncü blok. Kitabı kapatıp gün içinde öğrendiklerini kendi cümlelerinle anlat.
- Gün sonu kaydı. Üç satır yaz: ne yaptın, ne kadar sürdü ve yarın ilk ne yapacaksın?
- Uyku. Ergenin uyku ihtiyacı gecede 9 saatin üstünde. Gece yarısını geçen çalışma ertesi günün öğrenmesinden çalıyor.
Hafta sonunda deneme çözmeye, sonucunu incelemeye ve haftalık plan yapmaya ayrı ayrı zaman ayır. En az yarım günü de ders çalışmadan geçir. Bu düzeni bütün yıl sürdürebilmek için dinlenmen gerekiyor.
Dershane, etüt ve videolar
- Dershanede dinlemekte zorlanıyorsan. Bir YKS adayının anlattığı gibi, arkaya da öne de ortaya da otursan dersi takip edemeyebilirsin. Büyük ve kalabalık sınıflar DEHB'li öğrenciler için zorlayıcı. Küçük grup, soru sorma fırsatı ve birebir etüt saatleri daha uygun olabilir. Öğretmenin sık soru sorup yanıt fırsatı vermesi küçük bir çalışmada doğru cevap sayısını ve öğrencilerin verilen işe odaklandığı süreyi belirgin biçimde artırdı.
- Konu anlatım videoları. Video bir derstir. Durdur, kendi cümlenle söyle ve bitince soru çöz. Okuma ve not alma bölümü bunu anlatıyor.
- Koçluk ve ticari rehberler. Bazı ticari siteler DEHB'li adaylar için yüzde 25 ile 50 ek süre gibi rakamlar yazıyor. Bu rakamlar ÖSYM kılavuzuyla uyuşmuyor. Resmi kuralları her zaman kılavuzdan oku.
- Çalışma rutini videoları. Kendi çalışmanı sosyal medyadaki günde dokuz saatlik rutinlerle karşılaştırma. DEHB'li bir öğrenci için asıl ölçüt, gün sonunda kendi kaydında gördüklerin.
İlaç ve sınav yılı
İlaç saatlerini, çalışma ve sınav saatlerinle birlikte düşünmek gerekiyor.
İsveç'te 2.524 sınavın incelendiği kayıt çalışmasında aynı kişinin ilaçlı dönemlerinde üniversite giriş sınavı puanı ilaçsız dönemlerine göre 200 puanlık ölçekte ortalama 4,8 puan daha yüksekti. 9. sınıfta üç ay ilaç kullanımı liseye geçiş yeterliliğini kaybetme riskini yüzde 20 azalttı ve not toplamını artırdı. Bunlar gözlemsel çalışmalarda bulunan küçük etkiler. İlaç, çalışırken tamamlanan iş miktarını artırıyor; yeni bir konuyu öğrenmeyi ise tek başına artırmıyor.
- Doza hekimin karar verir. İlacın etkisini yetersiz bulduğu için günde iki tane almayı düşünen sınav adayları var. Dozu kendi başına değiştirme; zaman kaybetmeden hekiminle konuş.
- Reçete ve stok. 2024 sonu ve 2025 boyunca bazı metilfenidat ürünlerinde eczanelerde bulunamama sorunu yaşandı ve birçok aile ilaçsız kaldığını yazdı. Son kutuya kalmadan randevu al ve randevuyu kaçırma. MHRS'de randevu cezası yeni randevuyu geciktirebiliyor.
- Sınavdan önce yeni ilaç yok. Son haftalarda yeni bir ilaç ya da doz denemek için kanıt yok.
Aile için
Sınav yılında aile, günlük düzenin kurulmasına destek olur. Takvimi birlikte hazırlamak, rapor işlemlerini zamanında tamamlamak, sessiz bir çalışma alanı sağlamak ve uykuyu korumak bu desteğin parçaları. 20 çalışmalık bir meta-analizde ebeveynin çocuğun kendi kararlarını vermesini desteklemesi, çocuğun kendi isteğiyle harekete geçmesi ve psikolojik sağlığıyla olumlu ilişkiliydi ve ilişki lise yıllarında daha belirgindi.
- Denemeyi konuşurken sonuçtan ne öğrendiğine odaklanın. Yalnız net sayısını sormak yerine hangi eksiğini fark ettiğini sorun.
- Gün sonu kaydını görmek isteyin, saat saymayın.
- Hafta sonu yarım günlük ders yok kuralını koruyun.
- Haftalardır süren mutsuzluğu, uyku ve iştahtaki değişiklikleri, ne yaparsa yapsın boşuna olduğuna dair sözleri fark edin. Sınav kaygısı ve deneme bölümünde tükenmişlik anlatılıyor.
LGS'ye özel
2026 kılavuzlarına göre LGS iki oturumda 75 ve 80 dakika sürüyor ve RAM tarafından tanılanmış DEHB'li öğrenci tek kişilik salonda her oturumda 20 dakika ek süre alıyor.
- sınıf öğrencisi bu düzeni tek başına kuramıyor. Ajanda ve çanta kontrolü, haftalık plan oturumu ve deneme analizi bir yetişkinle birlikte yapılmalı. Ödev sistemi bölümü bu devri anlatıyor. LGS'de DEHB için okuyucu ve kodlayıcı tedbiri yok, ama DEHB ile birlikte özel öğrenme güçlüğü tanısı varsa her alan için ayrı tedbir forma işleniyor. Bu durumda RAM ile mutlaka konuşun.
YKS'ye özel
YKS'de TYT 165, AYT 180 dakika ve ÇÖZGER ya da ESKR'sinde F90 tanısı yazan aday her oturumda 30 dakika ek süre alabiliyor.
- 18 yaş. ÇÖZGER 18 yaşın dolmasıyla geçersiz oluyor. Başvuru tarihinde hangi raporun geçerli olacağını bir yıl önceden hesapla.
- Mezun yılı. Yeniden sınava hazırlanırken okulun sağladığı günlük düzen de ortadan kalkıyor. Bu, DEHB'li bir öğrenci için en zor yıl olabilir. Gününü yeniden düzenlemek için her gün aynı saatte kalkıp belli bir yerde çalış; bir çalışma arkadaşı bul ve haftalık planına sabit bir zaman ayır.
- Tercih dönemi. Tercih yaparken üniversitelerin engelli öğrenci birimlerini ve ders geçme sınavlarındaki ek süre uygulamalarını da araştır. Üniversiteye geçiş bölümü bunu anlatıyor.
Sonuç
Sınav yılında DEHB'li öğrencinin zorlandığı birçok şey bir araya geliyor: sonucu aylar sonra almak, çok sayıda konuyu öğrenmek, uzun sınavlara girmek ve baskıyla baş etmek. Her gün sürdürebileceğin kısa çalışmalar planla, tekrarlarını günlere yay ve çözdüğün denemelerin sonuçlarını incele. Uykunu koru ve ilaç planını hekiminle önceden yap. Rapor ve başvuru tarihlerini yılın başında takvimine yaz. Denemeleri yalnız netini ölçmek için kullanma; yanlışlarını inceleyerek onlardan öğren. Kendi gün sonu kaydın, sosyal medyadaki her çalışma rutininden daha iyi bir ölçüt.
Sık Sorulan Sorular
DEHB ile YKS'ye çalışılır mı?
Evet. Klasik uzun oturumlar yerine kısa sürelerle çalış; aynı gün tekrar et ve sonraki tekrarları günlere yay. Denemelerini incele, uykunu koru. Bu bölümdeki düzen bunlara dayanıyor. Ek süre hakkın için ÇÖZGER ya da ESKR'ni başvurudan önce hazırla.
Günde kaç saat çalışmalıyım?
Saat yerine blok ve tekrar sayısını izle. Uykudan kesilen fazladan çalışma ertesi gün dersi anlamayı zorlaştırıyor. Günde iki üç odaklı blok ve akşam bir tekrar, uzun ve dağınık bir günden daha verimli.
Ne sıklıkla deneme çözmeliyim?
Temel eksikse haftada bir, deneme döneminde daha sık çöz. Sıklığı belirlerken her denemeyi aynı gün analiz edip edemediğine bak. Buna zaman kalmıyorsa çok sık çözüyorsun.
Sınav yılında ilacımı değiştirmeli miyim?
Bunu yılın başında hekiminle konuş, son haftalara bırakma. Sınavdan önce yeni bir ilaç ya da doz denemek için kanıt yok. İlaçlı dönemlerde sınav puanlarının biraz daha yüksek olduğu gözlemsel veriler var.
Kaynaklar
- MEB ÖDSGM (2026). Sınavla Öğrenci Alacak Ortaöğretim Kurumlarına İlişkin Merkezî Sınav Başvuru ve Uygulama Kılavuzu, madde 8 ve 8.3, uygulama takvimi. https://odsgm.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2026_04/69cfb9daaf8f2557696260_LGS_Basvuru_ve_Uygulama_K%C4%B1lavuzu_2026.pdf
- ÖSYM (2026). 2026 Yükseköğretim Kurumları Sınavı Kılavuzu, madde 7.11. https://dokuman.osym.gov.tr/pdfdokuman/2026/YKS/basvuru_kilavuz06022026.pdf
- Lu Y, Sjölander A, Cederlöf M ve ark. (2017). Association between medication use and performance on higher education entrance tests in individuals with attention-deficit/hyperactivity disorder. JAMA Psychiatry 74, 815-822. https://doi.org/10.1001/jamapsychiatry.2017.1472
- Jangmo A, Stålhandske A, Chang Z ve ark. (2019). Attention-deficit/hyperactivity disorder, school performance, and effect of medication. JAACAP 58, 423-432. https://doi.org/10.1016/j.jaac.2018.11.014
- Pelham WE, Altszuler AR, Merrill BM ve ark. (2022). The effect of stimulant medication on the learning of academic curricula in children with ADHD, a randomized crossover study. Journal of Consulting and Clinical Psychology 90, 367-380. https://doi.org/10.1037/ccp0000725
- Jackson JN, MacKillop J (2016). Attention-deficit/hyperactivity disorder and monetary delay discounting, a meta-analysis of case-control studies. Biological Psychiatry, Cognitive Neuroscience and Neuroimaging 1, 316-325. https://doi.org/10.1016/j.bpsc.2016.01.007
- Lim J, Dinges DF (2010). A meta-analysis of the impact of short-term sleep deprivation on cognitive variables. Psychological Bulletin 136, 375-389. https://doi.org/10.1037/a0018883
- Latimier A, Peyre H, Ramus F (2021). A meta-analytic review of the benefit of spacing out retrieval practice episodes on retention. Educational Psychology Review 33, 959-987. https://doi.org/10.1007/s10648-020-09572-8
- Rohrer D, Dedrick RF, Hartwig MK, Cheung CN (2020). A randomized controlled trial of interleaved mathematics practice. Journal of Educational Psychology 112, 40-52. https://doi.org/10.1037/edu0000367
- Okano K, Kaczmarzyk JR, Dave N, Gabrieli JDE, Grossman JC (2019). Sleep quality, duration, and consistency are associated with better academic performance in college students. npj Science of Learning 4, 16. https://doi.org/10.1038/s41539-019-0055-z
- Crowley SJ, Wolfson AR, Tarokh L, Carskadon MA (2018). An update on adolescent sleep, new evidence informing the perfect storm model. Journal of Adolescence 67, 55-65. https://doi.org/10.1016/j.adolescence.2018.06.001
- Gillen-O'Neel C, Huynh VW, Fuligni AJ (2013). To study or to sleep? The academic costs of extra studying at the expense of sleep. Child Development 84, 133-142. https://doi.org/10.1111/j.1467-8624.2012.01834.x
- Chang YK, Labban JD, Gapin JI, Etnier JL (2012). The effects of acute exercise on cognitive performance, a meta-analysis. Brain Research 1453, 87-101. https://doi.org/10.1016/j.brainres.2012.02.068
- Yu CL, Hsieh SS, Chueh TY ve ark. (2020). The effects of acute aerobic exercise on inhibitory control and resting state heart rate variability in children with ADHD. Scientific Reports 10, 19958. https://doi.org/10.1038/s41598-020-76859-9
- Harrison JR, Bunford N, Evans SW, Owens JS (2013). Educational accommodations for students with behavioral challenges, a systematic review of the literature. Review of Educational Research. https://doi.org/10.3102/0034654313497517
- Vasquez AC, Patall EA, Fong CJ, Corrigan AS, Pine L (2016). Parent autonomy support, academic achievement, and psychosocial functioning, a meta-analysis of research. Educational Psychology Review 28, 605-644. https://doi.org/10.1007/s10648-015-9329-z
- Nascimben E (2026). Focus Forward, ADHD Skills Group, oturum 11. Conestoga Open Learning, CC BY-NC-SA 4.0. https://openlibrary-repo.ecampusontario.ca/jspui/bitstream/123456789/2587/1/Focus-Forward-ADHD-Skills-Group-1773842914.pdf
- Technopat Sosyal (2026). DEHB ve temel eksikliği ile YKS çalışılır mı. https://www.technopat.net/sosyal/konu/dehb-ve-temel-eksikligi-ile-yks-calisilir-mi.4089105/
- Technopat Sosyal (2023). YKS olmasına rağmen odaklanamamak. https://www.technopat.net/sosyal/konu/yks-olmasina-ragmen-odaklanamamak.2466260/
- Technopat Sosyal (2025). Ankara'da Concerta bulunan eczane önerisi. https://www.technopat.net/sosyal/konu/ankarada-concerta-bulunan-eczane-onerisi.3629504/
- Şikayetvar (2024). Psikiyatri ilacı eksikliği, çocuklar için acil çözüm gerekli, 30.12.2024. https://www.sikayetvar.com/saglik-bakanligi/psikiyatri-ilaci-eksikligi-cocuklar-icin-acil-cozum-gerekli
- Şikayetvar (2025). Concerta 36 mg ilaç yokluğu eğitimi zorluyor, 5.3.2025. https://www.sikayetvar.com/saglik-bakanligi/concerta-36-mg-ilac-yoklugu-egitimi-zorluyor
- KızlarSoruyor (tarihsiz). Günde 2 tane 27 mg Concerta kullansam ne olur. https://www.kizlarsoruyor.com/saglik/q21458311-gunde-2-tane-27mg-concerta-kullansam-ne-olur
- Rehber Panda (2026). 2026 YKS engelli adaylar ek süre ve özel durum rehberi. https://rehberpanda.com/blog/2026-yks-engelli-adaylar-ek-sure-ozel-durum-rehberi/