Question 1

Motivasyon nedir ve DEHB'yi nasıl etkiler?

Accepted Answer

**D**r. **Wi**lliam **Do**dson, **DE**HB'**l**i **bire**ylerin **psiko**lojisini **v**e **be**ynini **açık**larken **dün**yadaki **e**n **n**et **v**e **ha**yat **kur**tarıcı **sınıfla**ndırmalardan **bi**rini **yap**mıştır: **İ**ki **fa**rklı **si**nir **si**stemi **tü**rü **va**rdır.

**Ön**em **Te**melli (**Impo**rtance-**Ba**sed) **Si**nir **Si**stemi:
**Dün**yadaki **insa**nların %90'**ı** (**nöro**tipikler) **b**u **sis**temle **do**ğar. **B**u **be**yin, **yap**ılması **ge**reken **iş**leri "**Ön**em **Der**ecesi", "**Son**uçlar/**Ce**zalar" **v**e "**Top**lumsal **Bekl**entiler" (**Pat**ronum **is**tiyor, **an**nem **kı**rılır) **filt**resinden **ge**çirir. **İ**ş **öne**mliyse, **be**yin **he**men **ge**reken **dop**amini **ür**etir **v**e **ki**şiyi **mo**tive **ed**er.

**İl**gi **Te**melli (**Int**erest-**Ba**sed) **Si**nir **Si**stemi:
**DE**HB'**l**i **bire**ylerin **si**nir  **v**e **be**yin **yap**ısıdır. **B**u **be**yin, **b**ir **iş**in **n**e **ka**dar **ön**emli, **ha**yati **ve**ya **zo**runlu **old**uğuna **kesi**nlikle **kö**rdür. **Ön**em **ve**ya **son**uçlar, **b**u **be**ynin **di**linde **yazıl**mamıştır. **DE**HB'**l**i **b**ir **be**ynin **mot**orunu **ate**şleyen (**do**pamin **v**e **nora**drenalin **salg**ılatan) **sa**dece 4 **a**na **ya**kıt **tü**rü **va**rdır **v**e **bu**nlar **lite**ratürde **I**NC-**U** **kısal**tmasıyla **bi**linir:

1. **I** - **Int**erest (**Ki**şisel **İl**gi / **Tu**tku): **Ko**nunun **ki**şinin **ta**kıntı **sevi**yesinde **mer**akını **cezb**etmesi.
2. **N** - **No**velty (**Ye**nilik / **Ru**tin **Dı**şı): **İş**in **ta**mamen **ye**ni, **keşfe**dilmemiş **v**e **pa**rlak **ol**ması.
3. **C** - **Cha**llenge (**Zo**rluk / **Me**ydan **Ok**uma): **İş**in **ç**ok **z**or **ol**ması, **re**kabet **içe**rmesi **ve**ya **bi**rinin "**bu**nu **yapa**mazsın" **de**mesi.
4. **U** - **Ur**gency (**Aci**liyet / **S**on **Sa**niye): **Te**slim **tar**ihine **dak**ikalar **ka**lması, **iş**in **ip**tal **ol**ma **ve**ya **ko**vulma **ri**ski **taş**ıması (**Adre**nalinle **ate**şleme).

**Eğ**er **önün**üzdeki **gö**rev **b**u **dö**rt **uns**urdan **e**n **a**z **bi**rini **barınd**ırmıyorsa (**ör**neğin **ev**rak **dol**durmak, **ça**maşır **kat**lamak, **ru**tin **b**ir **ra**por **hazı**rlamak), **be**yin **o** **iş**in **n**e **ka**dar **ha**yati **old**uğunu **bi**lse **d**e **kim**yasal **dü**zeyde **çal**ışmayı **red**deder. **Harek**etsizlik, **ki**şinin **irades**izliğinden **de**ğil, **be**ynin **nör**olojik **yakıts**ızlığından **kayn**aklanır.

Question 2

DEHB'de motivasyon ile başa çıkmak için ne yapılabilir?

Accepted Answer

Görevi Yeniden Çerçeveleyin (INC-U Enjeksiyonu): Görev ölümcül derecede sıkıcıysa (Örn: Evi süpürmek), o görevin içine bir "Yenilik" (Novelty) veya "Meydan Okuma" (Challenge) elemanı katın. *"Evi süpürmem lazım"* demek nörotipik bir yalandır. Bunun yerine *"En sevdiğim, sadece temizlik yaparken dinlediğim o yeni podcasti dinlerken, bu odayı tam 12 dakikada (kronometre tutarak) tertemiz yapabilecek miyim?"* diyerek işi bir yarışmaya, rekabete ve yeniliğe çevirin.. Motivasyonun Gelmesini Beklemeyi Bırakın: En büyük yalan "Harekete geçmek için önce motive hissetmem gerek" düşüncesidir. Nörobilimde kural tam tersidir: Motivasyon eylemin sebebi değil, eylemin sonucudur. Beyin hareket etmediği sürece dopamin üretmez. Sırrımız şudur: Bir işe en ufak adımla, en berbat şekilde bile olsa sadece "2 dakika" yapmaya başladığınızda, beyin kinetik enerjiyi fark eder ve *"Sanırım bir şeyler yapıyoruz"* diyerek o eksik dopamini üretmeye başlar. *"Raporu yazacağım"* demeyin, *"Sadece Word dosyasını açıp tek bir cümle yazıp kapatacağım"* deyin. Eylem başladıktan sonra motivasyon arkadan gelecektir.. Fiziksel Bedeni (Motoru) Şokla Ateşleyin: Bazen beyin tamamen dopaminsiz, ölü bir et parçası gibi hissettirir. Zihninizle zihninizi yenemezsiniz, bedeni kullanın. 10 tane zıplama (jumping jack) yapmak, yüzünüze buz gibi soğuk su çarpmak veya dışarıda 5 dakikalık çok hızlı bir ritmik yürüyüş, dopamin ve adrenalini yapay olarak kana pompalar. Kalp ritmi değiştiğinde, beynin "harekete geçme" kimyası da zorla canlandırılmış olur.. Sürtünmeyi (Friction) Ortadan Kaldırın: DEHB beyni, önündeki işin kendisinden ziyade, o işe "başlamak için yapılması gereken hazırlıklardan" nefret eder. Eğer masa dağınıksa, kitap çantadaysa ve kalem kayıpsa o ders çalışma eylemi başlamaz. Buna "Sürtünme Direnci" denir. Bir gece önceden veya enerjiniz yüksekken başlama eforunu "sıfır"a indirin. Masayı tamamen açın, kitabı okunacak sayfada açık bırakın, kalemi üzerine koyun. Sabah masaya oturduğunuzda beynin "karar verme ve hazırlık" bariyerine çarpmasını engelleyin.. Gövde Katlama (Body Doubling) ve Sosyal Basınç: "Bunu hemen yapmam gerek" diyemediğinizde veya yalnız başınıza o masada çürürken, başka insanların enerjisini "Ayna Nöronlar" aracılığıyla ödünç alın. Biriyle bir kafede buluşup sessizce çalışmak veya DopaLive'da Body Doubling odalarına girmek, beyni *"şu an bulunduğumuz ortamda herkes çalışıyor, demek ki çalışma zamanı"* diye kodlar ve sosyal bir baskı yaratılarak görünmez bir ateşleme sağlar.. Sahte Aciliyetler ve Dışsal Sorumluluk Yaratın: Eğer görev 2 hafta sonraysa o görevi yapmayacaksınız (Zaman körlüğü). Kendinize "İçsel" hedefler koymak işe yaramaz. Sorumluluğu "Dışsallaştırın". Yöneticinize veya müşterinize *"Raporun ilk taslağını cuma öğleden sonra size göndereceğim"* diye söz verin. O an beyninize bir "Aciliyet" (Urgency) bombası bırakmış olursunuz. Başkalarına rezil olma veya sözünü tutamama stresi, DEHB beyninin en sevdiği ve en çok kullandığı yakıt türüdür.

Motivasyon

Nasıl Görünür?

Bilim

Ne Yapabilirsin?

İlgili Okumalar

Önemli Bilgi

Erken Erişime Katıl