Question 1

Önceliklendirme nedir ve DEHB'yi nasıl etkiler?

Accepted Answer

**Nör**obilim **v**e **DE**HB **uzm**anları, **önceli**klendirme **fel**cinin **şıma**rıklık **de**ğil, **be**yin **korte**ksindeki **i**ki **a**na **arı**zadan **kaynak**landığını **kanıt**lamıştır.

**Ön**em-**Ta**banlı (**Impo**rtance) **v**s. **İl**gi-**Ta**banlı (**Int**erest) **Si**nir **Si**stemi:
**D**r. **Wi**lliam **Do**dson'**ı**n **DE**HB **dün**yasına **kaza**ndırdığı **e**n **dev**rimsel **ko**nsept **şu**dur: **Nör**otipik (**sta**ndart) **ins**anlar **Ön**em-**Ta**banlı **b**ir **si**nir **sis**temine **sah**iptir. **Eğ**er **b**ir **iş**in **yapı**lmasının "**ön**emli" **ol**duğu (**ör**neğin **sa**ğlık **kon**trolü, **ka**riyer **ad**ımı, **pa**ra **kaz**anmak) **kend**ilerine **söyl**enirse **ve**ya **man**tıken **bili**rlerse, **bey**inleri **o** **i**şi **ya**pmak **iç**in **ge**rekli **ol**an **odak**lanmayı **v**e **moti**vasyonu **ke**ndi **ke**ndine **ür**etir. **Zi**hin **d**er **k**i: "**B**u **ön**emli, **o** **yü**zden **yap**ıyorum."

**An**cak **DE**HB **be**yni, "**Ön**em" (**Impo**rtance), "**İk**incil **Ön**em" (**Sec**ondary **Impo**rtance) **ve**ya "**Öd**üller/**Ce**zalar" **i**le **uya**rılmaz. **DE**HB **bey**inleri **ta**mamen **İl**gi-**Ta**banlı **b**ir **si**nir **sis**temine **sah**iptir. **Nör**olojik **ya**kıt **de**ponuz (**do**pamin **ür**etimi) **sa**dece **ş**u 4 **kav**ramla **aç**ılır: **İl**gi, **Ye**nilik, **Me**ydan **Ok**uma (**Zo**rluk) **v**e **Aci**liyet (**Pa**nik).

**B**ir **gö**revin **taş**ıdığı **ha**yati **ön**em **ve**ya **öden**memesi **dur**umunda **ge**lecek **ele**ktrik **kes**intisi **ce**zası, **be**yni **ze**rre **ka**dar **ilgil**endirmez. **Eğ**er **fa**tura **öd**emek **il**ginç, **ye**ni **ve**ya **o** **a**n **ç**ok **ac**il (3 **sa**niye **so**nra **ele**ktrik **kes**ilecek) **de**ğilse, **beyn**inizin **önceli**klendirme (**Pref**rontal **Ko**rteks) **algo**ritması **o** **fat**urayı **lis**tenin **e**n **so**nuna **fır**latıp **ata**caktır. **E**n **ba**şa **i**se **o** **a**n **aş**ırı **ilgi**lendiği "14. **Yü**zyıl **Ja**pon **Mima**risini **Ok**umak" **gi**bi **b**ir **ko**nuyu **koya**caktır.

**Ça**lışma **Be**lleği (**Wo**rking **Me**mory) **Kapa**sitesi:
**Önceli**klendirme **ya**pmak **iç**in **be**ynin **b**ir **of**is **ma**sası **gi**bi **ça**lışan "**Ça**lışma **Be**lleği"**n**e **iht**iyacı **va**rdır. **A**, **B** **v**e **C** **göre**vlerini **ay**nı **an**da **akl**ınızda **tu**tmalı, **birb**iriyle **kıya**slamalı, **sonu**çlarını **ha**yal **et**meli **v**e **b**ir **sı**raya **dizm**elisiniz. **DE**HB **bey**ninde **b**u **ça**lışma **be**lleği **ha**cmi **ç**ok **da**rdır (**Mas**adaki **y**er **küç**üktür). **Dos**yalar (**A**, **B** **v**e **C**) **ma**saya **ko**nduğu **a**n **ka**yıp **ye**re **düş**erler.

**Be**yin, **zih**ninde **h**er **şe**yi **ay**nı **an**da **tu**tup **kıyasl**ayamadığı **iç**in **pa**niğe **ka**pılır **v**e **of**isin **kapı**sından **i**lk **gi**ren (**e**n **ç**ok **ba**ğıran **v**e **e**n **pa**rlak **ol**an) **i**şe **rea**ksiyon **göst**ermeyi **se**çer. **Ya**ni **DE**HB **be**yni **önceli**klendirmez; **sa**dece **rea**ksiyon **ve**rir.

**Bil**işsel **Raha**tsızlık (**Cog**nitive **Disc**omfort) **v**e **Ka**çınma **Dü**rtüsü:
**Sı**kıcı **v**e "**zo**runlu" **ol**an **o** **i**lk **gö**reve **başl**amanın **DE**HB **bey**ninde **yar**attığı **h**is, **fiz**iksel **b**ir **ağ**rı **i**le **he**men **he**men **ay**nıdır. **Be**yin **ac**ıdan (**sıkı**ntıdan) **ka**çmaya **prog**ramlıdır. **O** **de**vasa **gö**rev **be**yni **o** **ka**dar **bo**ğar **k**i, **si**stem **sa**dece "**rahat**latılmaya" **ih**tiyaç **du**yar **v**e **an**lık **b**ir **do**pamin **ka**ynağı **ol**an **dopa**minerjik **eyl**emlere (**şe**ker **ye**mek, **oy**un **oy**namak, **saa**tlerce **so**syal **me**dya) **çek**ilerek **ön**celik **sır**asını **ke**ndi **rah**atına **gö**re **ye**niden **ya**zar.

Question 2

DEHB'de önceliklendirme ile başa çıkmak için ne yapılabilir?

Accepted Answer

*Kendinize "bu çok önemli, bunu yapmam lazım" diye bağırıp suçluluk duymayı bırakın; bu kelimeler sizin nörolojik anadiliniz değil. Öncelikleri mantığa (Önem) göre değil, beyninizin anladığı dile (İlgi, Yenilik, Aciliyet veya Düşük Sürtünme) göre tasarlayın.. Listeyi Zihinden Tahliye Edin (Brain Dump): Önceliklendirme krizi çalışma belleğinin çökmesidir. Aklınızda tutarak asla sıraya dizemezsiniz. Hemen önünüze boş, büyük bir A4 kağıdı alın ve zihninizi bulandıran en ufak şeyden en büyük şeye (Su içmekten, araba satın almaya kadar) her şeyi kağıda kusun. Görevleri zihinden çıkarıp fiziksel dünyaya aktardığınız an, beyindeki panik merkezinin (Amigdala) alarmı susar.. Top 3 Kuralı (1-3-5 Yaklaşımı): Kağıttaki o 40 maddelik liste sizin öncelikleriniz değildir, onlar sadece kağıttaki maddelerdir. Bir DEHB beyni gün içinde en fazla 1 ila 3 büyük kararı verebilir. O 40 maddelik listeden, sadece "Yapmazsam bugün bitecek, yanacak veya patlayacak" olan 1 büyük işi seçin. Eğer enerji kalırsa 2 orta işi seçin. Bu 3 işi ayrı bir küçük nota yazıp bilgisayarınıza yapıştırın. Diğer 37 işin olduğu büyük listeyi çekmeceye saklayın ve kitleyin, gözünüz onu görmesin.. Günün Kurbağasını "Hackleyerek" Yiyin (Eat the Frog with Sugar): Mark Twain'in ünlü *"Sabah ilk iş en çirkin kurbağayı (en sevmediğin işi) ye"* kuralı DEHB'de bazen çalışmaz; çünkü beyin kurbağayı görünce odayı terk eder. O kurbağayı tek lokmada yemek zorunda değilsiniz. Görevi "5 dakikalık kurbağa" haline getirin. Sunum hazırlamak hedefinizse, sadece ilk slaytın başlığını ve fontunu seçeceğinize söz verin. Daha fazlasını yapmayı kendinize yasaklayın. Beyniniz bu yasağı çiğnemek isteyecektir.. Sinir Sisteminizi Kandırın (Yapay Aciliyet ve Yenilik): "Madem beynim sadece ilgi, yenilik, meydan okuma ve aciliyetle çalışıyor, o halde bu sıkıcı işi bu renklere boyamalıyım." Vergileri girmek (sıkıcı) mi gerekiyor? Buna Aciliyet ve Meydan Okuma (Challenge) katın: *"Önümdeki zamanlayıcıyı 15 dakikaya ayarlıyorum. Bakalım bu raporun yarısını 15 dakikada bitirebilecek miyim? Başla!"* Veya Yenilik (Novelty) katın: Hep oturduğunuz masayı terk edin, laptopunuzu alın ve balkonda (veya bir kafede) yere oturarak o sıkıcı maili yazın. Sıkıcı işi, ilginç bir bağlama oturtun.. Enerji Odaklı Önceliklendirme (Matrix of Energy): İşleri Acil/Önemli diye değil, Yüksek Enerji Gerektirenler ve Düşük Enerji Gerektirenler olarak ikiye ayırın. Eğer o gün beyniniz sadece %20 şarjla güne başladıysa (tükenmişlik vs. sebebiyle), yüksek enerji gerektiren işi en tepeye koymak rasyonel değildir; çünkü o iş o gün fiziksel olarak imkansızdır. O günün en büyük önceliği, düşük enerjili ama yığılmış (örneğin fatura ödemek, çamaşır katlamak) kaotik işleri eritmektir. Kendi pilinize göre iş atayın.. İki Dakika Kuralı (The 2-Minute Rule): David Allen'in bu kuralı DEHB için bir cankurtarandır. Aklınıza gelen veya birinin size söylediği bir işi yapmak eğer 2 dakikadan az sürecekse (örneğin bir Whatsapp mesajına "Tamam teşekkürler" yazmak, yerdeki çorabı sepete atmak, ilacı içmek); bunu önceliklendirme listesine asla yazmayın. Çünkü o işi listeye yazmak, hatırlamaya çalışmak ve sonradan yapmak, o an hemen yapıp bitirmekten çok daha fazla nörolojik enerji harcatır. 2 dakikalık işler için düşünmeyin, direkt öldürün.

Önceliklendirme

Nasıl Görünür?

Bilim

Ne Yapabilirsin?

İlgili Okumalar

Önemli Bilgi

Erken Erişime Katıl