Sınav Hakları, LGS ve YKS

Yazar: Alperen Demirdöğer

Çocuğunuz sınava hazırlanırken, başvuru tarihleri kolayca gözden kaçabiliyor. LGS için RAM işlemleri sınavdan iki ay önce kapanıyor. YKS'de ise başka bir tarih devreye giriyor: ÇÖZGER 18 yaşında geçersiz oluyor ve çoğu öğrenci YKS'ye tam o yaşta giriyor. Bu yüzden her iki sınav için de hazırlık aslında bir yıl önce başlıyor.

DEHB tanılı öğrenciler hem LGS'de hem YKS'de sınav düzenlemelerinden yararlanabiliyor. Başvuru yolları ve istenen belgeler ise farklı. Hazırlığa, çocuğunuzun gireceği sınav için gereken belgeyi ve son başvuru tarihini belirleyerek başlayabilirsiniz.

Bu bölümdeki bilgiler 2026 LGS ve YKS kılavuzlarına ve ilgili yönetmeliklere dayanıyor. Kılavuzlar her yıl yenileniyor. 2027 kılavuzu çıktığında rakamları ve tarihleri ondan kontrol edin.

Bu hak nereden geliyor?

5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanun hiçbir gerekçeyle engellilerin eğitim almasının engellenemeyeceğini ve makul düzenlemenin zorunlu olduğunu söylüyor. Özel Eğitim Hizmetleri Yönetmeliği tam zamanlı kaynaştırma öğrencisi için merkezi sınavlarda gerekli tedbirlerin alınmasını istiyor. YKS tarafında ise Yükseköğretim Kurulu'nun 2022 tarihli sınav uygulamaları yönetmeliği ve ÖSYM kılavuzu kuralları belirliyor.

LGS

LGS'de dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu olan öğrenci tek kişilik salonda sınava giriyor ve her oturumda 20 dakika ek süre alıyor. Şart, RAM'ın öğrenciyi MEBBİS-RAM modülünde tanılamış olması.

Hangi tedbir var?

2026 LGS kılavuzuna göre DEHB'li öğrenciler tek kişilik salonlarda sınava giriyor ve 20 dakika ek süre alıyor. Kılavuzun sınav tedbirleri tablosunda da DEHB için bu iki düzenleme yer alıyor.

• Ek süre her oturum için ayrı ayrı uygulanıyor. Normal süre birinci oturumda 75 dakika, ikinci oturumda 80 dakika.
• DEHB için okuyucu ya da kodlayıcı öngörülmemiş. Bu seçenek aynı maddede özel öğrenme güçlüğü için var.
• Öğrencide DEHB ile birlikte özel öğrenme güçlüğü tanısı da varsa, kılavuz her yetersizlik alanı için ayrı tedbirin forma işlenmesini istiyor. Yani iki tanının tedbirleri birlikte alınabiliyor.
• Tedbir bilgisi sınav giriş belgesinde yazıyor.

Şartı ne?

Süreç üç adımda ilerliyor: Okul müdürlüğü velinin görüşünü alarak öğrencinin alacağı tedbiri tespit ediyor ve Sınav Tedbir Hizmetleri Bildirim Formu ile RAM'a bildiriyor. Öğrencinin RAM tarafından MEBBİS-RAM modülünde özel eğitim ihtiyacı olan öğrenci olarak tanılanmış olması gerekiyor. RAM bilgiyi modüle işleyip okula belge veriyor.

Yurt içi başvurularda kılavuz sağlık raporu yüklemenizi istemiyor; öğrencinin RAM tarafından tanılanmış olmasını istiyor. Yani LGS yılından önce RAM sürecinin tamamlanmış ve öğrencinin modülde tanılı olması gerekiyor. RAM'ın değerlendirme için hangi sağlık belgelerini istediğini RAM bölümünde bulabilirsiniz.

2026 takvimi

• Başvuru 23 Mart ile 10 Nisan 2026 arası.
• Özel eğitim ihtiyacı olan öğrencilerle ilgili okul işlemleri en geç 10 Nisan 2026.
• RAM'ların MEBBİS-RAM modülü işlemleri 20 Nisan 2026 saat 17.00'ye kadar.
• Sınav 13 Haziran 2026 Cumartesi.

2026 sınavı geçti; bu tarihleri, 2027 başvurularına ne zaman hazırlanacağınızı yaklaşık olarak planlamak için kullanabilirsiniz. Sekizinci sınıfın başında, Eylül ya da Ekim'de RAM raporunun güncel olduğunu kontrol edin. Rapor ortaokula geçişte yenilenmediyse ya da hiç alınmadıysa, başvuruyu o dönemde yapın. Mart ayına bırakmayın.

2026'dan itibaren LGS'de okuyucu ve kodlayıcılar yalnız sınav tedbir hizmeti uygulayıcı kursunu tamamlayan öğretmenlerden seçiliyor.

YKS

YKS'de ise 2026 kılavuzuna göre ÇÖZGER ya da erişkin raporunda F90.0 veya F90.1 yazan aday TYT, AYT ve YDT'nin her birinde 30 dakika ek süre alabiliyor. YKS'de ek süre için RAM raporu ya da tek hekim raporu kabul edilmiyor; Sağlık Bakanlığı e-rapor sisteminde kayıtlı bir sağlık kurulu raporu gerekiyor.

Hangi uygulama var?

2026 YKS kılavuzuna göre ÇÖZGER ya da Erişkinler İçin Engellilik Sağlık Kurulu Raporu, kısaca ESKR, belgesinde F90.0 aktivite ve dikkat bozukluğu ya da F90.1 hiperkinetik davranış bozukluğu tanısı yazan adaylar, Ek-1'de belirtilen özel gereksinim düzeyini ya da engel oranını karşılamasalar bile Ek-1 kapsamındaki sınav uygulamalarından yararlanabiliyor. Bu istisna özgül öğrenme güçlüğü kodları (F81) için de geçerli.

TYT, AYT ve YDT'nin her birinde 30 dakika ek süre veriliyor. Normal süreler TYT 165, AYT 180, YDT 120 dakika. Okuyucu ve işaretleyici yardımı da talep edilebiliyor.

Bu hak nasıl ortaya çıktı?

YÖK'ün 2022 tarihli yönetmeliği DEHB için orta ve üstü düzeyde özel gereksinim şartı arıyordu ve ilk kez 2025 YKS'de uygulandı. DEHB tanılı ÇÖZGER'lerde bu düzey nadiren yazıldığı için 2025'te ek süre alamayan adaylar Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu'na, kısaca TİHEK, başvurdu. YÖK Yürütme Kurulu 22 Nisan 2025 kararıyla düzey yazmayan F81 ve F90 tanılı adayların da ek süre ve okuyucu işaretleyici almasını uygun gördü, başvuranların kaydı düzeltildi. TİHEK'in 27 Kasım 2025 tarihli resen incelemesinde YÖK, yönetmelikte revizyon planlandığını bildirdi. 2026 kılavuzu istisnayı açıkça yazıyor ama yönetmelik metnindeki düzey şartı hala duruyor. 2027 kılavuzunda bu maddeyi mutlaka kontrol edin.

Hangi rapor gerekiyor?

Elinizdeki raporun başvuruda kullanılabilmesi için şu şartları karşılaması gerekiyor:

• Rapor geçerli bir ESKR ya da ÇÖZGER olmalı.
• Sağlık Bakanlığı'nın yetkilendirdiği bir hastaneden alınmış olmalı.
• Sağlık Bakanlığı e-rapor sisteminde kayıtlı, barkodlu ya da karekodlu olmalı.
• Başvuru tarihinde geçerliliği dolmamış olmalı.

Ek süre başvurusu için elinizde geçerli ESKR ya da ÇÖZGER bulunmalı. RAM raporu veya tek hekim raporu, kılavuzdaki bu koşulu karşılamıyor. Durum bildirir sağlık kurulu raporu engelli salonu ve araç gereç gibi bazı uygulamalar için kabul ediliyor, ek süre için yetmiyor.

18 yaşına girdiğinde rapor ne olacak?

ÇÖZGER 18 yaşın dolmasıyla geçersiz oluyor. 18 yaşını doldurmuş adayın ESKR alması gerekiyor. Tek istisna, başvuru tarihinden en fazla üç ay önce 18 yaşını dolduran ve bu sürede ESKR alamayan aday. 2026 için 6 Kasım 2007'den önce doğanların ÇÖZGER'i kabul edilmedi.

Çocuğunuz YKS başvurusundan önce 18 yaşını dolduracaksa, ESKR başvurusunu 18. doğum gününün hemen ardından planlayın. ÇÖZGER'le YKS'ye girecekse, raporun başvuru tarihinde geçerli olduğundan emin olun.

Başvuru nasıl yapılıyor?

ÖSYM 4 Şubat 2025'ten itibaren engelli aday taleplerini başvuru merkezine gitmeden, Aday İşlemleri Sistemi (AİS) üzerinden alıyor. Başvuruyu şu adımlarla yapabilirsiniz:

• ais.osym.gov.tr'de E-Rapor Bilgilerim sekmesine rapor türünü ve e-rapor numarasını kaydedin.
• Raporun geçerlilik tarihini ve ICD kodlarını kontrol edin. F90.0 ya da F90.1 görünmeli.
• Sınav başvurusunda e-Rapor Engel Bilgisi sekmesinde sistem rapordaki koda göre seçilebilecek uygulamaları gösteriyor. Ek süreyi seçin.
• Onay tamamlanınca SMS geliyor.

Raporunuz sistemde görünmüyorsa önce raporu aldığınız hastaneyle görüşüp bilgilerin dijital sisteme aktarılmasını isteyin. Talebiniz sistemin sunduğu seçeneklerde yoksa rapor örneğini ve dilekçenizi başvuru süresi içinde ÖSYM Engelli Adaylar Daire Başkanlığı'na ulaştırın. Ek süre AİS'te görünmüyorsa beklemeyin; 2025'teki TİHEK süreci bu yolun işe yaradığını gösterdi.

2026 takvimi

• Başvuru 6 Şubat ile 2 Mart 2026 arası.
• Engelli aday talepleri başvuru süresi içinde.
• TYT 20 Haziran, AYT ve YDT 21 Haziran 2026.
• Başvurudan sonra sağlık sorunu oluşanlar sınav haftasının Çarşamba günü 17.00'ye kadar rapor ve dilekçe ulaştırabiliyor.

Okul sınavları

Okul içindeki yazılılarda tam zamanlı kaynaştırma öğrencisinin başarısı BEP'e göre değerlendiriliyor ve süre, ortam, yöntem, cihaz ve materyallerde düzenleme yapılıyor. Yönetmelikler kaç dakika ek süre verileceğini belirtmiyor. Ek süre ve ayrı ortam gibi somut düzenlemelere okulun BEP geliştirme birimi karar veriyor. Ayrıntıları BEP bölümünde bulabilirsiniz.

Üniversitede

YÖK'ün sınav uygulamaları yönetmeliği üniversitedeki ders sınavlarını da kapsıyor. Ek süre sınavın toplam süresinin yüzde 15'inden az, yüzde 30'undan fazla olamıyor ve önceden ilan ediliyor. DEHB tanılı öğrenci ESKR ile ek süre talep edebiliyor. Başvuru üniversitenin engelli öğrenci birimine yapılıyor. YKS'de düzey şartına getirilen istisnanın üniversite içindeki sınavlarda geçerli olup olmadığı resmi metinde açık değil. Bunu üniversitenizin engelli öğrenci birimine sorun. Ders çalışma rehberinin üniversiteye geçiş bölümü bu konuyu ayrıntılı anlatıyor.

Ek süre gerçekten işe yarıyor mu?

Önerilen seçeneklerden biri, ek süre vermek yerine çocuk dikkatini kaybedip ara verdiğinde sınav kronometresini durdurmak. Bu önerinin gerekçesi şu: DEHB'li öğrenci yavaş olduğu için değil, dikkati koptuğu için süre kaybediyor. Ek süre bu kesintileri telafi ediyor. LGS ve YKS'deki tek kişilik salon ise dikkat dağıtıcıyı azaltıyor. Böylece iki düzenleme, farklı güçlükleri azaltmak için birlikte uygulanıyor.

Bu hakkın amacı öğrenciye avantaj sağlamak değil, eşit koşullarda sınava girmesini sağlamak. Kanunda bu, makul düzenleme olarak adlandırılıyor.

Ne yapmalı, ne zaman?

Başvuruları sınav yılına sıkıştırmamak için hazırlığı şu sırayla yapın:

• Yedinci sınıf sonu. RAM raporunun ortaokul kademesi için güncel olduğunu kontrol edin.
• Sekizinci sınıf Eylül ile Ekim. Okul rehber öğretmeniyle konuşun, öğrencinin MEBBİS-RAM modülünde tanılı olduğunu teyit edin.
• Sekizinci sınıf Mart. LGS başvurusunda tedbir formunun RAM'a gittiğinden emin olun.
• Lise 11. sınıf. YKS'de hangi raporla gireceğinize karar verin. 18 yaş tarihini hesaplayın. ÇÖZGER ya da ESKR için hastanenin sağlık kurulu birimine başvurun.
• Lise 12. sınıf Şubat. AİS'te e-rapor bilgisini kaydedin, ek süre seçeneğini işaretleyin, onay SMS'ini saklayın.
• Deneme sınavlarını ek süreyle yapın. Çocuğunuzun ek süreyi nasıl kullanacağını da çalışması gerekiyor. Denemeleri gerçek sınavın süresine ve koşullarına göre düzenleyin.

Sonuç

LGS'de DEHB için 20 dakika ek süre ve tek kişilik salon hakkından yararlanmak, RAM tanılamasına bağlı. YKS'de her oturum için 30 dakika ek süre alabilmek için e-rapor sisteminde kayıtlı ÇÖZGER ya da ESKR gerekiyor. Her iki başvurunun hazırlığına da sınav yılından önce başlayın. YKS'ye hazırlanan bir çocuğunuz varsa, 18 yaşını dolduracağı tarihi özellikle dikkate alın. Ticari sitelerde dolaşan yüzde 25 ile 50 ek süre gibi rakamlara değil, ÖSYM kılavuzuna bakın.

Sık Sorulan Sorular

LGS'de ek süre için sağlık raporu gerekir mi?

Kılavuzda yurt içi başvurular için sağlık raporu yükleme adımı yok. Şart, öğrencinin RAM tarafından MEBBİS-RAM modülünde tanılanmış olması. RAM'ın tanılama sırasında istediği belgeler ise bu sınav başvurusundan ayrı değerlendirilir.

YKS'de RAM raporuyla ek süre alınır mı?

Hayır. 2026 YKS Kılavuzu ek süre için mutlaka geçerli ESKR ya da ÇÖZGER istiyor ve raporun e-rapor sisteminde kayıtlı olması gerekiyor.

Ek süre raporu üniversite tercihine ya da ileride işe engel olur mu?

Sınavda yararlanılan düzenlemeler tercih listesini değiştirmiyor. Engelli kontenjanı ayrı bir konu ve başvuru isteğe bağlı. Rapor bir sağlık belgesi, sınav belgesinde ya da diplomada yer almıyor.

Çocuğum YKS'den önce 18 yaşını dolduracak, ne yapmalıyım?

ESKR başvurusunu 18. yaş gününün hemen ardından planlayın. Başvuru tarihinden en fazla üç ay önce 18'i doldurup ESKR alamamışsanız ÇÖZGER istisna olarak kabul ediliyor.

Kaynaklar

• MEB ÖDSGM (2026). Sınavla Öğrenci Alacak Ortaöğretim Kurumlarına İlişkin Merkezî Sınav Başvuru ve Uygulama Kılavuzu, madde 8, 8.3, 10 ve EK-2/2. https://odsgm.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2026_04/69cfb9daaf8f2557696260_LGS_Basvuru_ve_Uygulama_K%C4%B1lavuzu_2026.pdf
• MEB (30.4.2026). LGS kapsamındaki merkezi sınavda sertifikalı okuyucu ve kodlayıcılar görev yapacak. https://www.meb.gov.tr/lgs-kapsamindaki-merkezi-sinavda-sertifikali-okuyucu-ve-kodlayicilar-gorev-yapacak/haber/40599/tr
• ÖSYM (2026). 2026 Yükseköğretim Kurumları Sınavı Kılavuzu, madde 7.11. https://dokuman.osym.gov.tr/pdfdokuman/2026/YKS/basvuru_kilavuz06022026.pdf
• ÖSYM (2026). AİS Engelli Başvuru Kullanıcı Kılavuzu 2026-YKS. https://dokuman.osym.gov.tr/pdfdokuman/2026/YKS/ebkk_yk26s06022026.pdf
• Yükseköğretime Geçişte Engelli Bireylere Yönelik Sınav Uygulamalarında ve Engelli Kontenjanında Aranacak Sağlık Şartlarına Dair Yönetmelik (RG 8.3.2022, 31772), madde 4, 5, 6 ve Ek-1. https://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/yonetmelik/7.5.39716.pdf
• TİHEK Kurul Kararı 2025/373 (25.6.2025). https://tihek.gov.tr/public/images/kararlar/h5lbpz.pdf
• TİHEK Kurul Kararı 2025/463 (24.7.2025). https://www.tihek.gov.tr/public/images/kararlar/rfqyii.pdf
• TİHEK Kurul Kararı 2025/777, resen inceleme (27.11.2025). https://www.tihek.gov.tr/public/images/kararlar/vfkz5v.pdf
• Milliyet (2025). ÖSYM'den engeli ve sağlık sorunu olan adaylara kolaylık. https://www.milliyet.com.tr/egitim/osymden-engeli-ve-saglik-sorunu-olan-adaylara-kolaylik-7287455
• 5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanun, madde 3, 4/A ve 15. https://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.5.5378.pdf
• Millî Eğitim Bakanlığı Özel Eğitim Hizmetleri Yönetmeliği (RG 7.7.2018, 30471), madde 24. https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=24736&MevzuatTur=7&MevzuatTertip=5
• Barkley RA (2020). Taking Charge of ADHD, Fourth Edition, bölüm 1. Guilford Press. https://www.guilford.com/books/Taking-Charge-of-ADHD/Russell-Barkley/9781462542673

Atıf ayrıntıları: 2026 YKS Kılavuzu, madde 7.11.1, 7.11.2 ve 7.11.3.