Ana içeriğe geç
DopaLive
9 dk okuma

Okuma ve Not Alma

Bir sayfayı okudun, sona geldin ve ne okuduğunu hatırlamıyorsun. Gözlerin satırları takip etti, aklın başka bir yerdeydi. Ya da bir saatlik konu anlatım videosunu iki saatte bitirdin, defterin dolu, ama ertesi gün sorulara geçince hiçbir şey hatırlamıyorsun.

Okuduklarını hemen unutmak ve video bittiğinde konuyu da bitirdiğini düşünmek, öğrencilerin sık anlattığı iki deneyim. İkisinde de bilgiyle karşılaşıyorsun ama onu öğrenmek için gereken biçimde işlemiyorsun. Okurken ve not alırken bilgiyi nasıl işleyip aklında tutabileceğine bakalım.

Okurken ne oluyor?

Göz okuyor, zihin geziniyor

Gözlerin satırlarda olsa da düşüncelerin başka yere kayabiliyor. Beynin boşta kaldığında çalışan varsayılan durum ağı, DEHB'de bir işle uğraşırken tam olarak devreden çıkmıyor. Dikkat bu yüzden zaman zaman kopuyor. Ayrıntıları öğrenen beyin bölümünde bulabilirsin.

Yalnızca okumaya devam edersen dikkatin koptuğunu fark etmiyorsun. Bu yüzden DEHB'li öğrencinin okurken bilgiyi işlemesini sağlayan bir şey yapması gerekiyor.

Karmaşık beceri daha çok etkileniyor

2026 tarihli bir meta-analizde dikkatsizlik ile akademik başarı arasındaki ilişki hareketlilikten iki kat güçlüydü. Okuduğunu anlama, yazılı anlatım ve matematik problemi çözme gibi karmaşık beceriler, kelime çözme, yazım ve dört işlem gibi basit becerilerden daha fazla etkileniyordu. Okuduğunu anlamak için bir cümleyi çözerken önceki cümleleri de aklında tutman gerekiyor. Bu da çalışma belleğini zorluyor.

İlaç hızı artırıyor, anlamayı otomatik artırmıyor

Metilfenidat okuma hızını orta düzeyde artırdı, ama okuma doğruluğunu değiştirmedi. İlaç, okumaya başlamayı ve devam etmeyi kolaylaştırıyor; nasıl okuduğuna ise ayrıca bakman gerekiyor. Okuma hala yavaş ve hatalıysa, harfler ve heceler karışıyorsa bu ayrı bir okuma güçlüğüne işaret edebilir. Bu durumda değerlendirme iste. DEHB'li çocuklarda okuma müdahaleleri büyük etki gösteriyor.

Aktif okuma

Önce göz gezdir

Okumaya başlamadan önce 5 ile 15 dakika ayırıp bölümde neler olduğuna bak:

  • Başlıkları ve alt başlıkları oku.
  • Bölümün başındaki kazanımlara ve sonundaki özete bak.
  • Kalın yazılmış terimleri, tabloları ve şekilleri incele.
  • Bölüm sonu sorularına göz at.

Böylece yeni bir bilgiyle karşılaştığında konunun neresine ait olduğunu daha kolay anlarsın.

SQ3R

Başlıklara baktıktan sonra doğrudan okumaya geçme; önce neyi öğrenmek istediğini soruya çevir. Bu yöntem, sorularını okumaya ve tekrara bağlayan beş adımdan oluşuyor:

  • Göz gezdir. Yukarıdaki sırayla bölümün genelini incele.
  • Soru sor. Her başlığı bir soruya çevir. Hücre bölünmesi başlığı, hücre neden ve nasıl bölünür sorusu olur.
  • Oku. Hazırladığın soruların cevaplarını arayarak, 15 ile 30 dakikalık sürelerle oku.
  • Kaydet. Kitabı kapat ve cevabı kendi cümlelerinle yaz.
  • Gözden geçir ve anlat. Bölüm bitince soruları yeniden sor ve kitaba bakmadan cevapla.

Bu yöntemi güçlü kılan dördüncü ve beşinci adımlar. Kitabı kapatıp kendi cümlelerinle yazarken bilgiyi hatırlamaya çalışıyorsun. Bu alıştırma, yeniden okumaktan belirgin biçimde daha kalıcı öğrenme sağlıyor. Çalışma teknikleri bölümü bu kanıtı ayrıntılı anlatıyor.

Altını çizmek

Altını çizmek ve fosforlu kalemle işaretlemek en yaygın yöntemler arasında ve öğrenme tekniklerini sıralayan büyük derlemede düşük fayda sınıfında yer aldı. İşaretlemek okurken bir şey yaptığını hissettiriyor, ama bilgiyi işlemeni sağlamıyor. İşaretleyeceksen az işaretle, sonra işaretlediğin her yer için bir soru yaz.

Okuma blokları

Ayraçlı açık defterin sayfalarında devam eden renkli çizgi

Yarım kalana dönmek

  • 15 ile 45 dakikalık sürelerle oku. Okumayı kısa oturumlara böl ve dikkatin en tazeyken yap.
  • Sessiz bir ortam seç. Konuşma ve sözlü müzikten en çok etkilenen işlerden biri okumak. 65 çalışmalık bir analizde anlaşılır konuşma ve sözlü müzik okumayı en çok bozan seslerdi. Sözlü müzik okuduğunu anlamayı da bozdu.
  • Sayfa sonunda tek cümle. Her sayfanın ya da paragrafın sonunda dur ve kendine bu sayfanın tek cümlelik özetini söyle. Söyleyemiyorsan zihnin gezinmiş demektir, geri dön.
  • Ayakta ya da yürüyerek. Sessiz kıpırdanma DEHB'li çocuklarda daha iyi çalışma belleği performansıyla birlikte görüldü. Ayakta okumak bazı öğrencilerde dikkati uzatıyor.

Derste ve videoda not almak

Elle mi klavyeyle mi?

Elle yazınca daha çok mu öğreniyorsun, yoksa klavyeyle daha çok not tutmak mı işe yarıyor? Bu iki yöntemi karşılaştıran araştırmaların sınırlarına da bakalım.

2014'te yayımlanan bir çalışma dizüstü bilgisayarla not alan öğrencilerin kavramsal sorularda elle not alanlardan kötü olduğunu ve bunun nedeninin dersi kelimesi kelimesine yazma eğilimi olduğunu ileri sürdü. Bu bulgu yaygın biçimde paylaşıldı. Ancak çalışma aynı yöntemle tekrarlandığında sınav performansında fark bulunmadı. Benzer sekiz çalışmayı birleştiren küçük bir meta-analizde de fark çıkmadı.

2024 tarihli bir meta-analiz daha dengeli bir tablo çiziyor. Elle not alıp gözden geçirmek küçük bir başarı avantajı sağladı, etki büyüklüğü 0,25. Klavyeyle yazanlar ise çok daha fazla not tutabildi; etki büyüklüğü 0,92. Bu analizde lise öğrencileriyle veya DEHB'li öğrencilerle yapılmış bir çalışma yok.

Seçimini yaparken asıl dikkat edeceğin şey, duyduğunu kelimesi kelimesine yazmamak ve tuttuğun nota sonra dönmek. Hangi yöntemi seçersen seç, bunu koru. Bilgisayarda not alıyorsan internet bağlantısını kapat; böylece not alırken başka sekmelere geçmezsin.

Seçici not

Her söyleneni yazmaya çalışırsan dersi dinleyemezsin. Not alırken şunlara odaklan:

  • Ana fikirler ve tanımlar.
  • Öğretmenin tekrar ettiği ya da tahtaya yazdığı noktalar.
  • Örnekler.
  • Kavramlar arasındaki ilişkiler, neden ve sonuç.

Kendi kısaltma sözlüğünü oluştur ve defterin ilk sayfasına yaz. Her derse tarih ve konu başlığıyla başla.

Not alma bir beceri olarak öğretilebiliyor

DEHB'li ergenlere not alma öğretilen bir çalışmada öğrenciler derste verilen işe çok daha uzun süre odaklandı ve günlük ödevlerinde daha çok doğru yaptı. Not kalitesinin dokuz göstergesinin yedisi iyileşti, ama küçük sınav puanları değişmedi. Bu, eski tarihli tek bir çalışma; yine de sonucu anlamlı.

Not tutmakla o notu öğrenmek ayrı adımlar. Not almak derste dikkatini sürdürmeni sağlıyor. Öğrenmenin kalıcı olması için daha sonra o notlara dönüp bakmadan hatırlamaya çalışman gerekiyor.

Cornell yöntemi

Cornell yönteminde sayfayı üçe bölerek, derste tuttuğun notun yanına sonradan kendine soracağın sorular için de yer açıyorsun:

  • Sağdaki geniş alan. Derste aldığın notlar.
  • Soldaki dar sütun. Dersten sonra, notlarına bakarak yazdığın sorular ve anahtar kelimeler.
  • Alttaki şerit. Sayfanın iki üç cümlelik özeti, kendi cümlelerinle.

Çalışırken sağ tarafı kapat, sol sütundaki soruları kendine sor ve cevapla. Böylece not defterini kendini test etmek için de kullanabilirsin. Zihin haritası çıkarmak, ana başlıkları listelemek veya slaytların üzerine not almak da seçenekler arasında. Tek bir doğru yöntem yok; ancak soru sorarak ve cevabı hatırlamaya çalışarak kullandığın yöntemler en çok işe yarayanlar.

Konu anlatım videoları

Türkiye'de özellikle sınav hazırlığında konu anlatım videoları dersin yerini alıyor. Videoyu da ders gibi takip edip not al; Cornell yöntemini veya kendi not alma biçimini kullanabilirsin. Her bölüm sonunda videoyu durdurup az önce anlatılanı kendi cümlenle söyle ya da yaz.

Video bittiğinde konuyla ilgili sorulara geç. Öğrencilerin deneyimlerine dayanan bir öneri, en az beş soru çözmeden konuyu bitirmiş saymamak. Videoyu izlemek çalışmanın başlangıcı; asıl çalışma video bittikten sonra başlıyor.

Notu bilgiye çevirmek

24 saat içinde gözden geçir

Çalışmanı beş adımda sürdürebilirsin:

  • Dersten önce konuya göz gezdir.
  • Derse katılıp not al.
  • 24 saat içinde notlarını incele.
  • Haftada birkaç kez 30 ile 50 dakika odaklanarak çalış.
  • Ne öğrendiğini kontrol et.

Unutma ilk günlerde daha hızlı olduğu için notlarına ilk kez aynı gün ya da ertesi gün dön.

24 saat içinde yapılacak gözden geçirme kısa olabilir.

  • Notlarındaki boşlukları doldur.
  • Cornell sütununa soruları yaz.
  • Sayfanın altına özeti yaz.
  • Anlamadığın bir nokta varsa bir sonraki derste soracağın soruyu işaretle.

Sonra aralıklı tekrar

İlk tekrarın ardından, birkaç gün ve birkaç hafta arayla aynı konuyu notlarına bakmadan hatırlamaya çalış. Tekrarı zamana yaymak aynı tekrarı bir güne yığmaya göre kalıcılığı belirgin artırıyor. Zaman ve plan bölümü bu tekrarları takvime yerleştirmeyi anlatıyor.

Sonuç

DEHB'li öğrenci için yalnızca okumak ve yazmak yetmiyor. Gözlerin metni takip ederken zihnin başka yerdeyse bilgi hiç işlenmiyor. Okumadan önce göz gezdir, başlıkları soruya çevir, kısa bloklarla oku ve kitabı kapatıp kendi cümlenle yaz. Derste seçici not al, kelimesi kelimesine yazmaktan kaçın ve Cornell gibi soru içeren bir biçim kullan. Video izlerken de aynı şekilde çalış: durdur ve anlatılanı hatırlamaya çalış. Notlarını 24 saat içinde gözden geçir, ardından belli aralıklarla kendini test et.

Sık Sorulan Sorular

Okuduğumu anlamak neden daha çok zorluyor?

Bir cümleyi okurken önceki cümleleri de aklında tutman gerekiyor. Okuduğunu anlamayı zorlaştıran yüklerden biri bu. 2026 tarihli kapsamlı bir meta-analizde dikkat sorunları basit becerilerden çok karmaşık becerileri etkiledi. Okuduğunu anlama, yazılı anlatım ve problem çözme; kelime çözme ve dört işlemden daha fazla etkileniyordu.

Okuduğumu hemen unutuyorum, neden?

Çoğu zaman bilgi hiç işlenmediği için: gözlerin satırı takip ederken zihnin başka yerde olabiliyor. Her sayfanın sonunda durup tek cümlelik özet söyleyerek ve bölüm sonunda kitabı kapatıp yazarak dikkatin nerede koptuğunu fark edebilirsin.

Elle mi not almalıyım bilgisayarla mı?

Elle not alıp sonradan incelemenin küçük bir avantajı var. Klavyeyle yazarken ise daha fazla not tutabiliyorsun. Hangisini seçersen seç, kelimesi kelimesine yazma ve notu sonra gözden geçir. Bilgisayarda internet bağlantısını kapat.

Fosforlu kalemle işaretlemek işe yarıyor mu?

Büyük derlemede düşük fayda sınıfında yer aldı. İşaretlemek yerine her önemli yer için bir soru yaz ve sonra kitaba bakmadan cevapla.

Konu anlatım videosu izlemek çalışmak sayılır mı?

Tek başına sayılmaz. Video bir ders, çalışma video bittikten sonra başlıyor. Not al, bölüm sonlarında durdurup anlatılanı kendi cümlenle söyle ve video bitince konu testinden soru çöz.

Kaynaklar

  • Gioia AR, Miciak J, Peng P ve ark. (2026). Behavioral attention and academic achievement, a comprehensive meta-analysis. Child Neuropsychology 32, 943-981. <https://doi.org/10.1080/09297049.2026.2634751>
  • Kortekaas-Rijlaarsdam AF, Luman M, Sonuga-Barke E, Oosterlaan J (2019). Does methylphenidate improve academic performance? A systematic review and meta-analysis. European Child and Adolescent Psychiatry. <https://doi.org/10.1007/s00787-018-1106-3>
  • Chan ESM, Shero JA, Hand ED ve ark. (2023). Are reading interventions effective for at-risk readers with ADHD? A meta-analysis. Journal of Attention Disorders. <https://doi.org/10.1177/10870547221130111>
  • Dunlosky J, Rawson KA, Marsh EJ, Nathan MJ, Willingham DT (2013). Improving students' learning with effective learning techniques. Psychological Science in the Public Interest 14, 4-58. <https://doi.org/10.1177/1529100612453266>
  • Yang C, Luo L, Vadillo MA, Yu R, Shanks DR (2021). Testing (quizzing) boosts classroom learning, a systematic and meta-analytic review. Psychological Bulletin 147, 399-435. <https://doi.org/10.1037/bul0000309>
  • Latimier A, Peyre H, Ramus F (2021). A meta-analytic review of the benefit of spacing out retrieval practice episodes on retention. Educational Psychology Review 33, 959-987. <https://doi.org/10.1007/s10648-020-09572-8>
  • Vasilev MR, Kirkby JA, Angele B (2018). Auditory distraction during reading, a Bayesian meta-analysis of a continuing controversy. Perspectives on Psychological Science 13, 567-597. <https://doi.org/10.1177/1745691617747398>
  • Souza AS, Barbosa LCL (2023). Should we turn off the music? Music with lyrics interferes with cognitive tasks. Journal of Cognition 6, 24. <https://doi.org/10.5334/joc.273>
  • Sarver DE, Rapport MD, Kofler MJ, Raiker JS, Friedman LM (2015). Hyperactivity in attention-deficit/hyperactivity disorder, impairing deficit or compensatory behavior. Journal of Abnormal Child Psychology. <https://doi.org/10.1007/s10802-015-0011-1>
  • Mueller PA, Oppenheimer DM (2014). The pen is mightier than the keyboard, advantages of longhand over laptop note taking. Psychological Science 25, 1159-1168. <https://doi.org/10.1177/0956797614524581>
  • Urry HL, Crittle CS, Floerke VA ve ark. (2021). Don't ditch the laptop just yet, a direct replication of Mueller and Oppenheimer's (2014) study 1 plus mini meta-analyses across similar studies. Psychological Science. <https://doi.org/10.1177/0956797620965541>
  • Flanigan AE, Wheeler J, Colliot T, Lu J (2024). Typed versus handwritten lecture notes and college student achievement, a meta-analysis. Educational Psychology Review 36. <https://doi.org/10.1007/s10648-024-09914-w>
  • Evans SW, Pelham WE, Grudberg MV (1994). The efficacy of notetaking to improve behavior and comprehension of adolescents with attention deficit hyperactivity disorder. Exceptionality 5, 1-17. <https://doi.org/10.1207/s15327035ex0501_1>
  • Nascimben E (2026). Focus Forward, ADHD Skills Group, oturum 2 ve 7. Conestoga Open Learning, CC BY-NC-SA 4.0. <https://openlibrary-repo.ecampusontario.ca/jspui/bitstream/123456789/2587/1/Focus-Forward-ADHD-Skills-Group-1773842914.pdf>
  • Technopat Sosyal (2026). DEHB ve temel eksikliği ile YKS çalışılır mı. <https://www.technopat.net/sosyal/konu/dehb-ve-temel-eksikligi-ile-yks-calisilir-mi.4089105/>
  • Ekşi Sözlük (2026). Ders çalışamamak başlığı, sayfa 34. <https://eksisozluk.com/ders-calisamamak--205438?p=34>

Paylaş

DopaLive uzmanlık hizmeti, tıbbi teşhis, tedavi veya psikoterapi yerine geçmez. Koçluk ve psikolojik danışmanlık, günlük hayatta daha uygulanabilir adımlar kurmaya yardımcı olur. Tıbbi veya psikolojik bir rahatsızlıkta yetkili sağlık profesyoneline başvurulmalıdır.

Sana uygun desteği birlikte netleştirelim

Birkaç kısa soruyla ihtiyacını paylaş ve sana uygun destek türünü gör.

Yolculuğuna başla