DEHB mi, Başka Bir Şey mi?

Yazar: Alperen Demirdöğer

Anahtarını kaybetmek, toplantıda dalmak, bir işi son güne bırakmak herkesin başına gelebiliyor. Peki sizin yaşadığınız sıradan bir dağınıklık mı, DEHB mi? Bazı günler her şeyi yapabilirken bazı günler hiçbir şeye başlayamamanız da bu soruyu aklınıza getirebilir.

Bu sorunun cevabı yalnız belirti sayısında değil, belirtilerin geçmişinde de saklı. Unutkanlık uykusuz bir haftadan, yoğun kaygıdan, tiroid bezinin fazla çalışmasından ya da çocukluktan beri süren DEHB'den kaynaklanabilir. Aynı sorunu yaşıyor gibi görünseniz de neden değiştiğinde tedavi de değişiyor.

Rehber tüm yaşları kapsıyor; ergenlere ve yetişkinlere daha fazla yer veriyor. Çocuklardaki eş tanılar ve DEHB'ye benzeyen durumlar için aile rehberinin bu konuları ele alan bölümüne bakabilirsiniz. Buradaki bilgiler tanı koymak için değil, bir uzmanla görüşürken hangi soruların üzerinde durulacağını anlamanız için hazırlandı.

Rehberde nereden başlamalı?

Aklınızdaki soruya göre ilgili bölüme geçebilirsiniz:

• DEHB'den şüpheleniyorsanız: Bu bölüm, benzer belirtilerin hangi durumlarda görülebildiğini anlatıyor. Tanı Nasıl Konur? bölümünde değerlendirmenin nasıl ilerlediğini bulabilirsiniz.
• Kime başvuracağınızı seçiyorsanız: Kime Gidilir? ve Hekim Seçimi bölümleri uzmanların görevlerini ve görüşmede nelere bakabileceğinizi anlatıyor.
• Tedavi ve destek seçeneklerini anlamak istiyorsanız: İlaçlar, psikoterapiler, koçluk, yaşam düzeni, takviyeler ve cihaz temelli yöntemler kendi bölümlerinde ele alınıyor.
• DEHB'li kişilerle çalışan bir uzmansanız: Uzmanlar İçin DEHB bölümünde takip, meslek sınırları ve yönlendirme konularını bulabilirsiniz.

Buradan devam ediyorsanız, önce sıradan dikkat dağınıklığıyla DEHB'yi ayıran noktalara bakalım.

Normal dağınıklık ile DEHB arasındaki fark ne?

Herkes bir ortamda dağınık olabilir

Yetişkin DEHB değerlendirmesinde en sık yapılan hata, zihinsel işleyişteki olağan dalgalanmaları DEHB belirtisi sanmak. Yetişkin DEHB üzerine bir derlemede, toplumun yüzde 40'a varan kısmının tek bir ortamda DEHB benzeri belirti bildirdiği aktarılıyor. İş yerinde odaklanamayan ama evde, hobisinde ve arkadaşlarıyla sorun yaşamayan biri bu grupta olabilir.

Bir listedeki maddelerin çoğuna “evet” diyebilirsiniz. Bu, yaşadığınız zorlukları tarif eder; nedenlerini açıklamaz. Yalnız kontrol listesine dayanan hızlı değerlendirmelerden kaçınmak bu yüzden gerekiyor.

DEHB'yi ayıran beş şart

DSM-5 ölçütlerinde, belirtilerin ne olduğu kadar ne zaman başladığı ve hayatı nasıl etkilediği de değerlendiriliyor. 2022'de yayımlanan DSM-5-TR bu ölçütleri değiştirmedi.

• Yeterli sayıda belirti. Dikkatsizlik ya da hareketlilik-dürtüsellik listesindeki dokuzar maddeden 16 yaşına kadar en az altı, 17 yaş ve üstünde en az beş.
• Süre. Belirtiler en az altı aydır sürüyor.
• Çocukluk başlangıcı. Birkaç belirti 12 yaşından önce vardı.
• Birden fazla ortam. Birkaç belirti en az iki ortamda görülüyor, örneğin iş ve ev, okul ve arkadaş çevresi.
• Bozulma ve dışlama. Belirtiler sosyal, okul ya da iş hayatını açıkça bozuyor ve başka bir ruhsal durumla daha iyi açıklanmıyor.

Yetişkinlerde kaç belirtinin yeterli sayılacağı konusunda da tartışma var. Avrupa uzlaşı bildirisi araştırmaların yetişkinde dört belirtilik eşiği desteklediğini, DSM-5'in eşiği beşe indirdiğini aktarıyor. Bu nedenle belirti sayısı kesin bir sınır olarak değil, klinisyenin değerlendirmesine yol gösteren bir eşik olarak ele alınıyor.

Görüşmede bu nedenle geçmişinize ve günlük hayatınıza birlikte bakılıyor: Belirtiler çocuklukta başlamış mı, en az altı aydır sürüyor mu, en az iki ortamda görülüyor mu ve hayatı açıkça bozuyor mu?

Sık görülen ama ölçüt olmayanlar

Zaman algısı ve duygusal düzensizlik, DEHB'li yetişkinlerin en sık anlattığı iki deneyim. Yine de tanı ölçütleri arasında yer almıyorlar. Bu deneyimleri bilmek önemli. Bir güçlüğün DEHB'de sık yaşanması, yalnız DEHB'ye özgü olduğu anlamına gelmiyor.

• Zaman algısı. Tüm yaşları kapsayan 2024 meta-analizinde DEHB'li bireyler zaman algısı görevlerinde orta ile büyük arası bir güçlük gösterdi (824 etki büyüklüğü, ortalama g 0,688). Ama bu güçlük DSM-5 ölçütleri arasında yer almıyor ve grup düzeyindeki bir fark, tek bir kişiye tanı koydurmuyor.
• Duygusal düzensizlik. Avrupa uzlaşısına göre DEHB'li yetişkinlerde klinik tabloya hakim olabiliyor, ama kaygıda, depresyonda ve kişilik bozukluklarında da görüldüğü için tanı ölçütü sayılmıyor. Yetişkin DEHB üzerine bir derlemede de duygusal düzensizliğin bugün çekirdek belirti sayılmadığı belirtiliyor.

Sosyal medyadaki “DEHB olabilir” listelerinde bu iki madde genellikle öne çıkıyor. Tanı ölçütlerinde ise çocuklukta başlangıç ve en az iki ortamda görülme şartları öne çıkıyor.

DEHB'yi taklit eden durumlar neler?

Tanıdan önce, belirtilerin başka nedenlerle açıklanıp açıklanamayacağı değerlendirilmeli. Sekiz uluslararası kılavuzu karşılaştıran 2025 sentezinde altı kılavuz bunu açıkça öneriyor. Kılavuzlarda ve 2025 tarihli derlemede şu durumlar sıralanıyor:

• Uyku sorunları. Uykusuzluk ve uyku apnesi gündüz dikkatsizliğe ve huzursuzluğa yol açabiliyor. Horlama, nefes durması ve sabah dinlenmemiş uyanma sorulması gereken üç şey.
• Kaygı ve depresyon. Kaygı dikkati tehlike aramaya kilitliyor, depresyon zihni yavaşlatıyor. İkisi de odaklanmayı bozuyor.
• Travma ve süregen stres. Travma sonrası stres bozukluğunda tetikte olma hali ve dikkatin dağılması DEHB'ye çok benzeyebiliyor.
• Bipolar bozukluk. Hareketlilik, hızlı konuşma ve dürtüsellik ortak. Fark, belirtilerin süresinde ve ortaya çıktığı dönemlerde.
• Tiroid ve diğer tıbbi durumlar. Hipertiroidi, kansızlık, görme ve işitme sorunları, kafa travması.
• İlaçlar ve maddeler. Dikkat sorununa yol açabilen ilaçlar, alkol ve madde kullanımı, yoksunluk dönemleri.

Tükenmişlik bu listelerde ayrıca sayılmıyor, ama uzun süreli stres de dikkati bozabiliyor. Belirtiler yalnız tek bir ortamdaki zorlayıcı koşula bağlıysa DEHB tanısı konmaması öneriliyor. Ağır bir aile çatışması ya da kişinin kapasitesine uymayan bir iş, böyle bir koşul olabilir. Bu durumda dikkat sorununun stresten önce de bulunup bulunmadığına bakılıyor.

Hangisi önce başladı?

Görüşmede çocukluğunuza dönülmesi bu yüzden önemli. Benzer durumları birbirinden ayırırken üç soru yol gösteriyor: Belirtiler ne zaman başladı, zaman içinde nasıl değişti ve nasıl ortaya çıkıyor? Dikkatsizlik duygudurum belirtilerinden yıllar önce, ilkokulda başladıysa bu DEHB lehine bir ipucu. Dikkat sorunu yalnız depresif dönemlerde ortaya çıkıyor, depresyon düzelince kayboluyorsa başka bir açıklama üzerinde duruluyor.

Bipolar bozukluk ile DEHB'yi ayırırken belirtilerin süresi ve şiddeti değerlendiriliyor. DEHB'deki günlük duygu iniş çıkışları kısa sürüyor ve bipolar bozukluğun uç dönemlerinden farklı. Borderline kişilik bozukluğuyla da dürtüsellik ve öfke ortak, bu yüzden ayrım tek bir belirtiye değil tablonun bütününe bakılarak yapılıyor.

Biri varsa diğeri de olabilir

Kaygınız ya da uyku sorununuz varsa, bu DEHB'niz olmadığı anlamına gelmiyor. Görüşmede yanıtlanması gereken soru, yaşadığınız belirtilerin yalnız bu durumlarla açıklanıp açıklanamayacağı. Kılavuzlar da buna bakılmasını istiyor. Uyku apnesi tedavi edilince dikkat düzeliyorsa sorun büyük ölçüde uykudaydı. Düzelmiyorsa DEHB olasılığı hala değerlendiriliyor.

DEHB tek başına mı gelir?

Çoğu zaman DEHB'ye başka bir durum da eşlik ediyor. ABD'de toplumu temsil eden bir örneklemle yapılan çalışmada yetişkin DEHB yaygınlığı yüzde 4,4 bulundu. DEHB'li yetişkinlerin son 12 ayına bakıldığında şu oranlar görüldü:

• Herhangi bir kaygı bozukluğu yüzde 47,1
• Herhangi bir duygudurum bozukluğu yüzde 38,3
• Madde kullanım bozukluğu yüzde 15,2
• Travma sonrası stres bozukluğu yüzde 11,9

Daha fazla kişinin verisi bir araya getirildiğinde de benzer bir ilişki ortaya çıkıyor. 550 bini aşkın DEHB'li ve 14,5 milyon DEHB'si olmayan erişkini birleştiren 2023 analizinde DEHB'li erişkinlerde kaygı bozukluğu olasılığı yaklaşık 5, majör depresyon 4,5, bipolar bozukluk 8,7, madde kullanım bozukluğu 4,6 kat yüksekti. Dünya Ruh Sağlığı Araştırmalarının 20 temsili anketinde DEHB'li erişkinlerin yaklaşık yarısında son bir yılda en az bir eş tanı vardı, klinik örneklemlerde yaşam boyu oran yüzde 60-80'e çıkıyor.

Obsesif kompulsif bozuklukta ise farklı bulgular var. ABD verisinde ilişki anlamlı çıkmadı (yüzde 2,7) ve sistematik bir derleme erişkinde DEHB ile OKB birlikteliğinin tutarsız bildirildiğini, OKB'ye bağlı dikkat sorunlarının DEHB sanılabileceğini yazıyor. OKB'yi tipik bir eşlikçi gibi değil, dikkatle ayırt edilmesi gereken bir durum olarak düşünmek daha doğru.

ABD'deki çalışmada tedaviye erişimle ilgili dikkat çeken bir bulgu da var. DEHB'li yetişkinlerin yalnız yüzde 10,9'u son bir yılda DEHB için tedavi almıştı, oysa birçoğu kaygı ya da depresyon için zaten tedavi görüyordu. Yetişkinlerde DEHB, tedavi edilen kaygı ya da depresyonun arkasında gözden kaçabiliyor.

Avrupa uzlaşısına göre tedaviden önce tüm eş tanılar belirlenmeli ve hangisinden başlanacağı sizinle birlikte kararlaştırılmalı.

DEHB yetişkinlikte başlar mı?

Yetişkinlikte fark edilmek başka, başlamak başka

Dikkat sorunlarınızı yetişkinlikte fark etmiş olmanız, ne zaman başladıklarını tek başına söylemiyor. DEHB çocuklukta başlıyor, ancak birçok kişi tanıyı yetişkinlikte alıyor. Belirtiler çocuklukta vardıysa zeka, destekleyici bir aile ya da düzenli bir okul ortamı onları örtmüş olabilir. Dikkat sorunu gerçekten sonradan başladıysa başka bir nedenden geliyor.

Avustralya kılavuzu dikkatsizlik belirtilerinin ortaokulda, lisede ya da daha sonra fark edilebileceğini ve telafi stratejilerinin belirtileri örtebileceğini yazıyor. Kadınlarda bu gecikme ölçülmüş. Stockholm bölgesinde 85.330 kişiyi inceleyen kayıt çalışmasında kadınlar DEHB tanısını ya da tedavisini erkeklerden ortalama dört yıl geç aldı (23,5 ve 19,6 yaş) ve tanıdan önce daha fazla psikiyatrik eş tanı taşıyordu. Birleşik Krallık uzman uzlaşısı bunu kısmen yönlendirme yanlılığına bağlıyor. Kadınlarda belirtiler daha içe dönük ve sessiz yaşandığında, çevrenin dikkatini çeken bir davranış sorunu olarak görünmeyebiliyor.

Sonradan başlıyor gibi görünenler

Yeni Zelanda'daki Dunedin kohortunda 1.037 kişi 38 yaşına kadar izlendi. Yetişkinlikte DEHB ölçütlerini karşılayanların yüzde 90'ında çocuklukta DEHB öyküsü yoktu. Bu bulgu yetişkinlikte başlayan ayrı bir DEHB olabileceği tartışmasını açtı.

Daha sonra yapılan bir izlem araştırması bu ayrımı netleştirdi. Çocuklukta DEHB'si olmayan 239 kişi, 10 ile 25 yaş arasında sekiz kez ayrıntılı değerlendirildi. Tarama listesinde pozitif çıkanların yaklaşık yüzde 95'i ayrıntılı değerlendirmede geç başlangıçlı DEHB tanısı almadı. Bunların çoğunda belirtiler hayatı bozacak düzeyde değildi, tek bir ortamla sınırlıydı ya da aslında 12 yaşından önce başlamıştı. Hayatı bozan belirtileri olanlarda en sık neden, belirtilerin yalnız yoğun madde kullanımı döneminde görülmesiydi. Karmaşık bir psikiyatrik öyküden bağımsız, yetişkinlikte başlayan bir DEHB bulunmadı.

Bu tartışma sürüyor. 2019 tarihli bir derleme genç erişkinlikte ölçütleri karşılayanların önemli bir kısmının çocuklukta tam ölçütü karşılamadığını, ama çoğunun çocuklukta bazı belirtiler gösterdiğini ve geç başlayan vakaların çoğunun 12-16 yaş arasında ortaya çıktığını yazıyor.

Yetişkinlikte ilk kez fark ettiğiniz dikkat sorunu DEHB olabilir. Ancak önce madde kullanımı, duygudurum ve uyku gibi nedenlerin ayrıntılı biçimde dışlanması gerekiyor. Yalnız geç başladı diye DEHB de dışlanmamalı.

Çocukluktaki DEHB yetişkinlikte ne oluyor?

Eski izlem çalışmalarının meta-analizinde 25 yaşında tam ölçütleri karşılamaya devam edenler yaklaşık yüzde 15'ti. Ölçütün altına inmiş ama hala hayatı bozan belirtiler eklendiğinde oran yaklaşık yüzde 65'e çıkıyordu.

Daha yeni bir izlem araştırması, belirtilerin zaman içinde dalgalanabildiğini gösteriyor. Bu araştırmada 558 çocuk, ortalama 10 yaşından 25 yaşına kadar sekiz kez değerlendirildi. Yaklaşık yüzde 30'u bir dönem tam iyileşmeye girdi ama bunların yüzde 60'ında DEHB geri döndü. Çalışma sonunda yüzde 9,1 kalıcı iyileşmeye ulaşmış, yüzde 10,8 her ölçümde DEHB'li kalmış, yüzde 63,8 dalgalı bir seyir göstermişti. Hayatın daha yapılandırılmış olduğu dönemlerde belirtiler azalıp yük arttığında geri dönebiliyor.

Yetişkinlikte ne sıklıkta görüldüğü de tanının nasıl konduğuna bağlı. 40 makale ve 30 ülkeyi kapsayan meta-analizde çocuklukta başlayıp süren yetişkin DEHB yaygınlığı yüzde 2,58, çocukluk başlangıcı aranmadan yalnız belirtiye bakılınca yüzde 6,76 bulundu. Aradaki fark, çocukluk şartının neden önemli olduğunu gösteriyor.

Geç fark edilen DEHB ile sonradan başlıyor gibi görünen dikkat sorunlarını ayırmak da bu değerlendirmenin bir parçası. Kendi kendinize tanı koyarken bu ayrımları yapmak zor olabilir.

Kendi kendine tanı koymak neden yanıltır?

İnternetteki içerik

TikTok'taki en popüler 100 DEHB videosunu klinisyenler değerlendirdiğinde yüzde 52'si yanıltıcı, yüzde 27'si kişisel deneyim, yalnız yüzde 21'i yararlı bulundu. 2025'teki bağımsız bir tekrar çalışması en çok beğenilen 125 videonun yüzde 50,4'ünü yanıltıcı buldu. Bir başka 2025 çalışmasında DEHB videolarını daha sık izleyen üniversite öğrencileri DEHB'nin toplumda daha yaygın olduğunu düşünüyordu ve psikologların en düşük puan verdiği videoları bile başkalarına önermeye daha istekliydi.

Yanlış bilgi, kişinin eksik ya da hatalı bilgisine daha fazla güvenmesine de yol açabiliyor. Daha önce tedavi almamış 490 öğrenciyle yapılan randomize deneyde yanlış bilgi içeren videoları izleyenlerin DEHB bilgisi azaldı, ama bilgilerine güvenleri arttı.

Çocukluk anıları yanıltabiliyor

Kendi çocukluğumuzu hatırlamak sandığımız kadar güvenilir değil. Çocuklukta DEHB tanısı almış 176 kişiyle ve karşılaştırma grubundaki 168 kişiyle 25 yaş civarında görüşüldüğünde, geriye dönük öz bildirim DEHB'lilerin yüzde 78'ini doğru buldu, ama DEHB'si olmayanların yüzde 11'ini de DEHB'li olarak işaretledi. Toplumdaki sıklığa göre düzeltildiğinde yalnız hatıraya dayanarak çocukluk DEHB'si saptanan her dört kişiden yaklaşık üçü yanlış sınıflanıyordu (pozitif öngörü değeri 0,27).

Eski karneleri ve öğretmen yorumlarını bulmak, anne babanızın hatırladıklarını dinlemek bu yüzden hazırlığın parçası. Bu bilgiler, çocukluğunuzu yalnız kendi hafızanızdan anlatmanızdan daha değerli bir kanıt sunuyor.

Tersi de geçerli

Aşırı tanı ve eksik tanı aynı anda var. Çocuk ve ergenlerde 334 çalışmayı tarayan bir derleme yeni tanı alan vakalarda belirtilerin daha hafif olabileceğini ve hafif belirtilerde ilacın zararının yararını aşabileceğini düşündürdü. Öte yandan yetişkinlerin yalnız yüzde 10,9'u DEHB için tedavi alıyor. İnternet içerikleri hem DEHB olmadığı halde varmış gibi düşünmenize hem de gerçek belirtileri “Ben de herkes gibiyim” diyerek geçiştirmenize yol açabilir.

Şüpheleniyorsanız ne yapmalı?

Bir uzmanla görüşmeye hazırlanırken şu sırayı izleyebilirsiniz:

1. Tarama yapın, tanı koymayın. Dünya Sağlık Örgütü'nün yetişkin DEHB ölçeği ASRS ilk adım için iyi bir araç. DopaLive'daki ASRS testi bu ölçeğin 18 maddelik formunu kullanıyor. Yüksek puan bir uzmana gitmek için iyi bir neden, ama tanı değil. DSM-5 uyumlu kısa formu bile DEHB değerlendirmesine başvuranları içeren klinik bir örneklemde DEHB'si olmayan yaklaşık her dört kişiden birini pozitif gösterdi.
2. Çocukluk kanıtlarını toplayın. Karneler, öğretmen yorumları, anne babanın hatırladıkları. Çocukluk belirtilerini geriye dönük tarayan Wender Utah ölçeği de DopaLive'da var, ama Türkçe formu depresyon ve bipolar bozukluk hastalarının yaklaşık üçte birinde yanlış pozitif verdi.
3. Tıbbi nedenleri konuşun. Uyku düzeninizi, horlamayı, kilo ve çarpıntı gibi tiroid belirtilerini, kullandığınız ilaç ve maddeleri not edin.
4. Ruh sağlığı uzmanına gidin. Türkiye'de tanıyı hekim koyuyor, yetişkinde psikiyatri uzmanı. Tanı sürecini sonraki bölümde, kime gidileceğini kime gidilir bölümünde anlattık.

Uzmanlar için ne önemli?

• Tek ortam, tek dönem uyarısı. Belirtiler yalnız işte ya da yalnız stresli bir dönemde ortaya çıkıyorsa toplumun yüzde 40'a varan kısmının tek bir ortamda belirti bildirdiğini hatırlayın.
• Geç başlangıçta önce dışlama. Yetişkinlikte başlamış görünen dikkat sorunlarında bozulmanın gerçekten olup olmadığını, kaç ortamda görüldüğünü, madde kullanımı dönemlerini, duygudurum ve uyku bozukluklarını ayrıntılı sorun. Ama geç başlangıç tek başına dışlama nedeni değil.
• Ölçek yanlış pozitifleri. ASRS-5'in özgüllüğü klinik başvuru örnekleminde yüzde 74,0'a düşüyor. Türkçe WURS'ta duygudurum hastalarının üçte biri eşiği geçiyor. Ölçek sonucunu tanı diye aktarmayın.
• Eş tanının arkasındaki DEHB. Kaygı ya da depresyon için başvuran yetişkinde çocukluk başlangıcını sorun. DEHB'li yetişkinlerin büyük kısmı başka bir tanıyla tedavi görüyor.
• Koç ve psikolojik danışmanlar için sınır. Hekime yönlendirme notunda belirtileri somut örneklerle anlatın. Tarama sonucunu yorumlamayın ya da tanı imasında bulunmayın. DopaLive uzmanlarının kapsam ve yönlendirme kuralları uzmanlar için bölümünde.

Sonuç

DEHB'yi ayırt ederken belirtilerin ne olduğuyla birlikte ne zaman başladığına ve hayatı nasıl etkilediğine bakılıyor. Dikkat ve dürtü sorunlarının çocuklukta başlamış olması, en az iki ortamda sürmesi, hayatı açıkça bozması ve başka bir nedenle daha iyi açıklanmaması gerekiyor. Uyku, kaygı, depresyon, travma, tiroid ve madde kullanımı bu tabloyu taklit edebiliyor ve DEHB'nin yanında da bulunabiliyor. Yetişkinlikte ilk kez fark edilen DEHB gerçek olabilir, özellikle kadınlarda. Yetişkinlikte başlamış görünen dikkat sorunlarının ise çoğu ayrıntılı değerlendirmede tanı ölçütlerini karşılamıyor. İnternetteki bir listede kendinizi görüyorsanız, bunu bir uzmana başvurmak için başlangıç olarak kullanabilirsiniz. Tanı için yine değerlendirme gerekiyor.

Sık Sorulan Sorular

Herkes biraz DEHB'li değil mi?

Hayır. Herkes zaman zaman dağınık olabilir ve toplumun yüzde 40'a varan kısmı tek bir ortamda DEHB benzeri belirti bildiriyor. DEHB tanısı için belirtilerin çocuklukta başlamış olması, en az iki ortamda sürmesi ve hayatı açıkça bozması gerekiyor. Yetişkinlerde bu şartları karşılayan DEHB yaygınlığı yüzde 2,58 civarında.

Buradaki ayrım, belirtilerin hayatın farklı alanlarına yayılması. Tek bir ortamda DEHB'ye benzeyen belirtiler bildirenlerin oranı toplumun yüzde 40'ına varıyor; bu yüzden yalnız o ortama bakmak yetmiyor.

Kaygım mı var, DEHB'm mi?

İkisi birden de olabilir. DEHB'li yetişkinlerin yaklaşık yarısında son bir yılda kaygı bozukluğu var. Ayırt etmek için belirtilerin ne zaman başladığına bakılıyor. Dikkat sorunu kaygıdan önce, çocuklukta başladıysa DEHB lehine bir ipucu. Yalnız kaygılı dönemlerde ortaya çıkıyorsa kaygı daha olası.

Uyku sorunları, kaygı, depresyon, travma, tiroid hastalıkları ve bazı ilaçlar DEHB'yi taklit edebiliyor, ama DEHB'nin yanında da bulunabiliyor. DEHB'li yetişkinlerin yüzde 47'sinde son bir yıl içinde bir kaygı bozukluğu vardı. DEHB'yi taklit eden durumlarla ona eşlik eden durumları birlikte değerlendirmek gerekiyor.

Yetişkinlikte DEHB başlar mı?

Yetişkinlikte fark edilmek sık, yetişkinlikte başlamak ise tartışmalı. Ayrıntılı bir izlem çalışmasında çocuklukta DEHB'si olmayan gençlerde DEHB'ye benzeyen tabloların yaklaşık yüzde 95'i ayrıntılı değerlendirmede tanı almadı. Çoğunda belirtiler hayatı bozacak düzeyde değildi, bir kısmını madde kullanımı açıklıyordu. Çocuklukta belirtiler vardı ama örtüldüyse, özellikle kadınlarda, tanı yetişkinlikte konabiliyor.

İnternetteki testte yüksek çıktım, DEHB'li miyim?

Yalnız test sonucuyla bunu bilemezsiniz. ASRS gibi ölçekler tarama için kullanılıyor; tanı koymuyor. Klinik bir örneklemde DEHB'si olmayan yaklaşık her dört kişiden biri yüksek puan aldı. Yüksek puanı, bir psikiyatri uzmanıyla görüşmek için başlangıç olarak kullanabilirsiniz; tanı için değerlendirme gerekiyor.

Tanı almadan destek alabilir miyim?

Evet. Uyku düzeni, planlama ve günlük yapı üzerinde çalışmak için tanı şart değil. DopaLive'daki DEHB uzman desteği koçluk ve psikolojik danışmanlık sunuyor, ama tanı koymuyor ve ilaç önermiyor. Belirtiler hayatınızı bozuyorsa tanı için yine bir psikiyatri uzmanına gitmeniz gerekiyor.

Kaynaklar

• Cortese S, Bellgrove MA, Brikell I ve ark. (2025). Attention-deficit/hyperactivity disorder (ADHD) in adults, evidence base, uncertainties and controversies. World Psychiatry 24(3), 347-371. https://doi.org/10.1002/wps.21374
• Kooij JJS, Bijlenga D, Salerno L ve ark. (2019). Updated European Consensus Statement on diagnosis and treatment of adult ADHD. European Psychiatry 56, 14-34. https://doi.org/10.1016/j.eurpsy.2018.11.001
• Koutsoklenis A, Honkasilta J (2023). ADHD in the DSM-5-TR, what has changed and what has not. Frontiers in Psychiatry 13, 1064141. https://doi.org/10.3389/fpsyt.2022.1064141
• Metcalfe KB, McFeaters CD, Voyer D (2024). Time-perception deficits in attention-deficit/hyperactivity disorder, a systematic review and meta-analysis. Developmental Neuropsychology 49(1), 1-24. https://doi.org/10.1080/87565641.2023.2293712
• Skirrow P (2025). Practice standards for the assessment of ADHD, a synthesis of recommendations from eight international guidelines. Journal of the New Zealand College of Clinical Psychologists 35(1), 96-116. https://doi.org/10.5281/zenodo.16743965
• Hartman CA, Larsson H, Vos M ve ark. (2023). Anxiety, mood, and substance use disorders in adult men and women with and without attention-deficit/hyperactivity disorder, a substantive and methodological overview. Neuroscience and Biobehavioral Reviews 151, 105209. https://doi.org/10.1016/j.neubiorev.2023.105209
• Fayyad J, Sampson NA, Hwang I ve ark. (2017). The descriptive epidemiology of DSM-IV adult ADHD in the World Health Organization World Mental Health Surveys. ADHD Attention Deficit and Hyperactivity Disorders 9(1), 47-65. https://doi.org/10.1007/s12402-016-0208-3
• Abramovitch A, Dar R, Mittelman A ve ark. (2015). Comorbidity between attention deficit/hyperactivity disorder and obsessive-compulsive disorder across the lifespan, a systematic and critical review. Harvard Review of Psychiatry 23(4), 245-262. https://doi.org/10.1097/HRP.0000000000000050
• Kessler RC, Adler L, Barkley R ve ark. (2006). The prevalence and correlates of adult ADHD in the United States, results from the National Comorbidity Survey Replication. American Journal of Psychiatry 163(4), 716-723. https://doi.org/10.1176/appi.ajp.163.4.716
• Australian ADHD Professionals Association (2022). Australian Evidence-Based Clinical Practice Guideline for ADHD, Summary of Recommendations, öneri 2.1.2-2.1.7. https://adhdguideline.aadpa.com.au/wp-content/uploads/2022/10/ADHD-Clinical-Practice-Guide-Summary-of-Recommendations-031022.pdf
• Skoglund C, Sundström Poromaa I, Leksell D ve ark. (2024). Time after time, failure to identify and support females with ADHD, a Swedish population register study. Journal of Child Psychology and Psychiatry 65(6), 832-844. https://doi.org/10.1111/jcpp.13920
• Young S, Adamo N, Ásgeirsdóttir BB ve ark. (2020). Females with ADHD, an expert consensus statement taking a lifespan approach providing guidance for the identification and treatment of ADHD in girls and women. BMC Psychiatry 20, 404. https://doi.org/10.1186/s12888-020-02707-9
• Moffitt TE, Houts R, Asherson P ve ark. (2015). Is adult ADHD a childhood-onset neurodevelopmental disorder? Evidence from a four-decade longitudinal cohort study. American Journal of Psychiatry 172(10), 967-977. https://doi.org/10.1176/appi.ajp.2015.14101266
• Asherson P, Agnew-Blais J (2019). Annual research review, does late-onset attention-deficit/hyperactivity disorder exist? Journal of Child Psychology and Psychiatry 60(4), 333-352. https://doi.org/10.1111/jcpp.13020
• Sibley MH, Rohde LA, Swanson JM ve ark. (2018). Late-onset ADHD reconsidered with comprehensive repeated assessments between ages 10 and 25. American Journal of Psychiatry 175(2), 140-149. https://doi.org/10.1176/appi.ajp.2017.17030298
• Faraone SV, Biederman J, Mick E (2006). The age-dependent decline of attention deficit hyperactivity disorder, a meta-analysis of follow-up studies. Psychological Medicine 36(2), 159-165. https://doi.org/10.1017/S003329170500471X
• Sibley MH, Arnold LE, Swanson JM ve ark. (2022). Variable patterns of remission from ADHD in the Multimodal Treatment Study of ADHD. American Journal of Psychiatry 179(2), 142-151. https://doi.org/10.1176/appi.ajp.2021.21010032
• Song P, Zha M, Yang Q ve ark. (2021). The prevalence of adult attention-deficit hyperactivity disorder, a global systematic review and meta-analysis. Journal of Global Health 11, 04009. https://doi.org/10.7189/jogh.11.04009
• Yeung A, Ng E, Abi-Jaoude E (2022). TikTok and attention-deficit/hyperactivity disorder, a cross-sectional study of social media content quality. Canadian Journal of Psychiatry 67(12), 899-906. https://doi.org/10.1177/07067437221082854
• Sieferle K, Guidi T, Dorr F ve ark. (2025). Quality and perception of attention-deficit/hyperactivity disorder content on TikTok, cross-sectional study. JMIR Infodemiology 5, e75973. https://doi.org/10.2196/75973
• Karasavva V, Miller C, Groves N ve ark. (2025). A double-edged hashtag, evaluation of #ADHD-related TikTok content and its associations with perceptions of ADHD. PLOS ONE 20(3), e0319335. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0319335
• Schiros A, Bowman N, Antshel K (2025). Misinformation mayhem, the effects of TikTok content on ADHD knowledge, stigma, and treatment-seeking intentions. European Child and Adolescent Psychiatry 34(11), 3521-3533. https://doi.org/10.1007/s00787-025-02769-8
• Mannuzza S, Klein RG, Klein DF ve ark. (2002). Accuracy of adult recall of childhood attention deficit hyperactivity disorder. American Journal of Psychiatry 159(11), 1882-1888. https://doi.org/10.1176/appi.ajp.159.11.1882
• Kazda L, Bell K, Thomas R ve ark. (2021). Overdiagnosis of attention-deficit/hyperactivity disorder in children and adolescents, a systematic scoping review. JAMA Network Open 4(4), e215335. https://doi.org/10.1001/jamanetworkopen.2021.5335
• Ustun B, Adler LA, Rudin C ve ark. (2017). The World Health Organization adult attention-deficit/hyperactivity disorder self-report screening scale for DSM-5. JAMA Psychiatry 74(5), 520-527. https://doi.org/10.1001/jamapsychiatry.2017.0298
• Öncü B, Ölmez Ş, Şentürk V (2005). Wender-Utah Derecelendirme Ölçeği Türkçe formunun erişkin dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğunda geçerlik ve güvenilirlik çalışması. Türk Psikiyatri Dergisi 16(4), 252-259. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16362844/

Anlatım kaynakları ve gönderilere ilişkin notlar

• DopaLive'ın kurucusu Alperen Demirdöğer de kendi hikayesinde aynı karışıklığı anlatıyor. DEHB'sine kaygı ve depresyonun hep eşlik ettiğini, hangisinin hangisini tetiklediğini anlamasının yıllar aldığını yazıyor.