Ana içeriğe geç
DopaLive
Başla
9 dk okuma

ÇÖZGER ve Sağlık Raporları

Yazar: Alperen Demirdöğer

Bir çizgiyle bağlanan iki not sayfası

Okul formu, fotoğraf, kimlik… Bir baba, RAM başvurusu için hepsini hazırladıktan sonra kendisinden bir de devlet hastanesinden sağlık kurulu raporu istendiğini anlatıyor. Bunun için haftalarca beklemiş. YKS'ye hazırlanan bir öğrenci ise DEHB için alacağı raporun ücretli olup olmadığını soruyor. Forumlarda hangi raporun gerektiği sorusu sık sık karşımıza çıkıyor.

Bu raporlar farklı kurumlarda, farklı işler için kullanılıyor. Hangisine ne zaman ihtiyaç duyacağınızı baştan bilmek, aylarca beklemenizi önlüyor. Önce elinizdeki belgenin hangi başvuruya uygun olduğunu ayıralım.

Hangi rapor ne işe yarar?

DEHB'li bir çocuğun ailesinden okul, sınav ve ilaç işlemleri için farklı raporlar isteniyor: tek hekim raporu, ÇÖZGER, durum bildirir sağlık kurulu raporu, ilaç kullanım raporu ve 18 yaşından sonra erişkin engellilik raporu.

  • Uzman hekim raporu. Çocuk psikiyatristinin tek başına düzenlediği rapor. RAM'a eğitsel değerlendirme için başvururken genellikle yeterli. RAM ve eğitsel tanılama bölümü bunu anlatıyor.
  • ÇÖZGER. 18 yaş altı için sağlık kurulunun düzenlediği özel gereksinim raporu. YKS'de ek süre, lise geçişinde kaynaştırma kararı ve rehabilitasyon desteği gibi işlemler için aranıyor.
  • Durum bildirir sağlık kurulu raporu. Bir sağlık durumunu belgeleyen kurul raporu. 2026 YKS kılavuzuna göre engelli salonu ve araç gereç gibi bazı sınav uygulamaları için kabul ediliyor, ama ek süre için yetmiyor. Sınav hakları bölümünde ayrıntısı var.
  • İlaç kullanım raporu. SGK'nın bazı DEHB ilaçlarını ödemesi için gerekiyor. Metilfenidat ile atomoksetin ve guanfasin için kurallar farklı. İlaçlar bölümü bunu anlatıyor.
  • Erişkinler İçin Engellilik Sağlık Kurulu Raporu, kısaca ESKR. 18 yaşın üstünde ÇÖZGER'in yerini alıyor.

Elinizde bir rapor olması, bütün haklardan yararlanabileceğiniz anlamına gelmiyor. Hangi hakkı kullanabileceğinizi başvurduğunuz kurumun mevzuatı belirliyor. Bu yüzden rapor işlemlerine başlamadan önce, yapacağınız başvuru için kurumun kılavuzuna bakın.

ÇÖZGER nedir?

Çocuklar İçin Özel Gereksinim Raporu, kısaca ÇÖZGER, hastanenin sağlık kurulunda hazırlanıyor ve başvurudan itibaren en geç 30 gün içinde tamamlanıyor.

Çocuklar İçin Özel Gereksinim Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik 20 Şubat 2019'da Resmi Gazete'de yayımlandı ve Aile Bakanlığı ile Sağlık Bakanlığı tarafından birlikte hazırlandı. Yönetmelikte o tarihten bu yana yapılan tek değişiklik 10 Mart 2019 tarihli ve bir geçiş maddesi ekleyen değişiklik.

ÇÖZGER'de “engelli” ifadesi ve engel oranı yerine “özel gereksinimi var” ifadesi kullanılıyor. Bu gereksinimin düzeyi belirtiliyor; rapora yüzde yazılmıyor.

Düzeyler

Diğer mevzuatla eşleştirme yapılması gerektiğinde, rapordaki gereksinim düzeyleri Ek-3 tablosunda şu oranlara karşılık geliyor:

  • Özel gereksinimi vardır, yüzde 20 ile 39.
  • Hafif düzeyde özel gereksinimi vardır, yüzde 40 ile 49.
  • Orta düzeyde özel gereksinimi vardır, yüzde 50 ile 59.
  • İleri düzeyde özel gereksinimi vardır, yüzde 60 ile 69.
  • Çok ileri düzeyde özel gereksinimi vardır, yüzde 70 ile 79.
  • Belirgin özel gereksinimi vardır, yüzde 80 ile 89.
  • Özel koşul gereksinimi vardır, yüzde 90 ile 99.

DEHB'nin ayrı bir satırı yok

Yönetmeliğin psikiyatri bölümünde DEHB için ayrı bir satır yok, DEHB'li çocuğun ihtiyacı işlev kaybı üzerinden değerlendiriliyor.

Yönetmeliğin Ek-2 kılavuzunun çocuk ve genç psikiyatrisi bölümünde altı tanı grubu yer alıyor: Şizofreni ve diğer psikotik bozukluklar, otizm spektrum bozukluğu, organik beyin hasarına bağlı durumlar, duygudurum bozuklukları, kaygı bozukluğu ile obsesif kompulsif bozukluk ve travma sonrası stres bozukluğu, bir de özgül öğrenme güçlüğü. DEHB bu listede yok. Ek-2'nin aranabilir metninde DEHB, dikkat eksikliği, hiperaktivite ya da F90 hiçbir yerde geçmiyor.

DEHB'nin bu listede bulunmaması, ÇÖZGER alınamayacağı anlamına gelmiyor. Yönetmeliğe göre hastalığın adı Ek-2'de yer almasa bile çocuğun özel gereksinimleri, günlük yaşamında yaşadığı işlev kayıpları üzerinden değerlendiriliyor. Kurulda çocuk ve ergen ruh sağlığı uzmanı bulunuyor ve DEHB'li çocuğun düzeyini bu uzmanın işlevsellik değerlendirmesi belirliyor.

ÖSYM, TİHEK'e sunduğu görüşte, DEHB tanılı adayların getirdiği ÇÖZGER'lerde daha önce orta ve üstü düzey ibaresiyle karşılaşmadığını belirtti. Yani DEHB'li çocukların ÇÖZGER'inde çoğunlukla en alt düzey ya da düzeysiz bir ifade yazıyor. Bu durumun YKS'de ek süreye etkisi ve 2026 kılavuzundaki istisna sınav hakları bölümünde anlatılıyor.

Özgül öğrenme güçlüğünde ise yönetmeliğin yaklaşımı farklı. Yönetmelik bu tanı için tanıdan itibaren özel gereksinim öngörüyor. DEHB ile birlikte özgül öğrenme güçlüğü varsa raporda ikisinin de yazılmasını isteyin.

ÇÖZGER nasıl alınır?

  • Nereye başvurulur? ÇÖZGER kurulu ikinci ve üçüncü basamak hastanelerde kuruluyor. Raporu düzenlemeye yetkili hastaneleri Sağlık Bakanlığı belirliyor ve internet sitesinde yayımlıyor. Pratikte bu çoğunlukla çocuk psikiyatrisi bölümü olan devlet, şehir ve üniversite hastaneleri demek.
  • Kim başvurur? Çocuğun bakımını üstlenen kişi dilekçeyle başvurur.
  • Ne kadar sürer? Başvurunuzdan itibaren raporun en geç 30 gün içinde tamamlanması gerekiyor.
  • Randevu. Sağlık kurulu randevusunun MHRS üzerinden mi, yoksa doğrudan hastanenin sağlık kurulu biriminden mi alınacağı konusunda farklı bilgiler var. Mayıs 2026'da yayımlanan Sağlık Raporları Yönetmeliği'ne ilişkin haberlerde, başvuruların e-Nabız'daki kişisel beyan formuyla başladığı ve hastanelerde Rapor Başvuru Merkezi kurulduğu belirtiliyor. Başvurmadan önce hastanenin sağlık kurulu birimini arayıp güncel yolu sorun.

Kurula ne götürmeli?

Kurul, çocuğunuzun günlük yaşamda ne ölçüde zorlandığına bakarak gereksinim düzeyini belirliyor. Yaşadığı güçlükleri belgelediğinizde, kurul günlük hayatta neler olduğunu bu kayıtlardan görebiliyor. Yanınızda şunları götürün:

  • Çocuk psikiyatristinin tanı raporu ve tedavi geçmişi.
  • RAM raporu ve varsa BEP.
  • Karneler ve öğretmen gözlem raporları.
  • Okuldaki disiplin, devamsızlık ya da sınıf tekrarı kayıtları.
  • Denenen tedaviler ve sonuçları, ilaç adı ve dozu.
  • Eşlik eden tanılar, özellikle özgül öğrenme güçlüğü.

Süre, 18 yaş ve yenileme

Rapor çocuk 18 yaşını doldurduğu gün geçersiz oluyor ve itiraz için 30 gün süre var.

  • Süreli ya da sürekli. Gereksinim tedaviyle azalabilecekse süreli, sabit kalacak ya da artacaksa sürekli rapor veriliyor ve geçerlilik süresi raporda yazıyor.
  • 18 yaş. Süreli ve sürekli bütün raporlar çocuk 18 yaşını doldurduğu tarihte geçersiz oluyor. Terör, kaza ve yaralanmaya bağlı raporlar bunun dışında. Raporda sürekli yazması, raporun 18 yaşından sonra da geçerli olacağı anlamına gelmiyor.
  • 18 yaşa yaklaşırken. 18 yaşa üç aydan az kalmışsa talep üzerine erişkin yönetmeliğine göre yeni rapor alınabiliyor ve bu rapor 18 yaşın dolduğu tarihten itibaren geçerli sayılıyor.
  • Gereksinim değişirse. Bakım veren kişinin talebi ve branş hekiminin onayıyla rapor süresi beklenmeden yenilenebiliyor.

Çocuğunuz YKS'ye 18 yaşında girecekse, rapor takvimini özellikle hesaba katmanız gerekiyor. Başvuru tarihinde hangi raporun geçerli olacağını sınav hakları bölümünden adım adım takip edebilirsiniz.

İtiraz

  • Süre. Rapora, teslim aldığınız tarihten itibaren 30 gün içinde itiraz edebilirsiniz. Süresinde yapılmayan itiraz değerlendirilmiyor.
  • Nereye? Başvuruyu il sağlık müdürlüğüne yapmanız gerekiyor. Müdürlük çocuğu başka bir hastaneye yönlendiriyor, itiraz sürerse hakem hastaneye gidiliyor.
  • Yeniden başvuru. Kesinleşen bir rapor için aynı alanda yeni başvuru en erken altı ay sonra yapılabiliyor.

İtiraz etmeden önce, raporda yazan düzeyin yapmak istediğiniz işlem için yeterli olup olmadığını kontrol edin. Örneğin YKS'de 2026 kılavuzu F90 kodlu adaylar için düzey şartını aramıyor. Rapordaki düzey değişmeden de başvurmak istediğiniz haktan yararlanabiliyor olabilirsiniz.

DEHB'li bir çocuk için ÇÖZGER ne işe yarar?

  • YKS'de ek süre. 2026 YKS kılavuzuna göre ÇÖZGER ya da ESKR'sinde F90.0 veya F90.1 yazan aday düzey şartı aranmadan ek süre ve diğer uygulamalardan yararlanabiliyor. RAM raporu ve uzman hekim raporu bu iş için yetmiyor. Sınav hakları bölümü ayrıntıyı veriyor.
  • Lise geçişinde kaynaştırma. Ortaöğretime geçişte kaynaştırma kararı için özel eğitim değerlendirme kurulu raporuyla birlikte geçerli bir sağlık kurulu raporu ya da ÇÖZGER aranıyor. BEP bölümü bunu anlatıyor.
  • MHRS'de öncelik. Sağlık Bakanı Nisan 2026'da ÇÖZGER'i olan yaklaşık 433 bin çocuğun MHRS randevularında öncelikli gruba alındığını söyledi. Bakanlığın sitesinde bunu anlatan ayrı bir genelge bulunamadı. Ayrıntıyı ALO 182'den teyit edin.
  • Rehabilitasyon desteği. 2026 destek tebliği görme, işitme, zihinsel ve bedensel yetersizlik, dil ve konuşma güçlüğü, özel öğrenme güçlüğü ve otizmi sayıyor, DEHB'yi ayrı bir grup olarak saymıyor. Yalnız DEHB tanısıyla rehabilitasyon desteği genellikle mümkün olmuyor. Özgül öğrenme güçlüğü de varsa ÇÖZGER ile bu destekten yararlanılabiliyor. 2026'da bütçeden karşılanan tutar bireysel eğitim için aylık 7.748 TL, grup eğitimi için aylık 2.168 TL.

Etiket ve kayıt kaygısı

Bazı aileler, ÇÖZGER'i bir engellilik belgesi olarak gördükleri için başvurmaktan çekiniyor. Raporun neyi değiştireceğini anlamak için şu kurallara bakabilirsiniz:

  • Rapor 18 yaşında kendiliğinden geçersiz oluyor.
  • Raporun hangi kuruma verileceğine siz karar veriyorsunuz. Rapor tek başına bir hak ya da bir yükümlülük doğurmuyor.
  • Ehliyet ve askerlik değerlendirmeleri ayrı mevzuata göre yapılıyor. Ergenlik bölümü bunu anlatıyor.

Rapor başvurusunu, kullanacağınız hakka göre planlayın. Yapacağınız işlem bu raporu gerektirmiyorsa başvurmayın. Çocuğunuz YKS'ye girmeyecekse, rehabilitasyon desteği almayacaksa ve okul geçişinde kaynaştırma kararı gerekmeyecekse, ÇÖZGER almanızın kullanacağınız destekler açısından bir yararı olmayabilir.

Sonuç

DEHB'li bir çocuk için beş ayrı rapor türüyle karşılaşabilirsiniz. Her biri farklı bir işlemde kullanılıyor. RAM için çoğunlukla uzman hekim raporu yeterli. YKS ek süresi, lise geçişinde kaynaştırma ve rehabilitasyon desteği için ÇÖZGER gerekiyor. ÇÖZGER yönetmeliğinde DEHB için ayrı bir satır bulunmuyor. Gereksinim düzeyi, kurulun çocuğun işlev kaybına ilişkin değerlendirmesiyle belirleniyor. Bu nedenle kurula, çocuğun yaşadığı güçlükleri gösteren belgelerle gidin. Rapor 18 yaşında geçersiz oluyor ve rapora itiraz etmek için 30 gününüz var. YKS'ye girecek öğrencinin rapor işlemlerini bir yıl önceden planlayın.

Sık Sorulan Sorular

DEHB için ÇÖZGER alınabilir mi?

Evet. Yönetmelikte DEHB'nin ayrı bir satırı yok, ama özel gereksinim hastalığın adı listede olmasa da işlev kaybı üzerinden değerlendiriliyor. Düzeyi kuruldaki çocuk ve ergen ruh sağlığı uzmanı belirliyor.

RAM raporu ile ÇÖZGER aynı şey mi?

Hayır. RAM raporu MEB'e ait bir eğitim belgesi ve okul desteklerini belirliyor. ÇÖZGER hastanenin sağlık kurulunun düzenlediği bir sağlık raporu. YKS ek süresi için RAM raporu kabul edilmiyor, ÇÖZGER ya da ESKR gerekiyor.

ÇÖZGER 18 yaşından sonra geçerli mi?

Hayır. Sürekli yazsa bile çocuk 18 yaşını doldurduğu tarihte geçersiz oluyor. 18 yaşa üç aydan az kalmışsa erişkin yönetmeliğine göre yeni rapor alınabiliyor.

Rapordaki düzeye itiraz edebilir miyim?

Evet. Raporun teslim tarihinden itibaren 30 gün içinde il sağlık müdürlüğüne itiraz edebilirsiniz. Kesinleşen bir rapor için aynı alanda yeniden başvuru en erken altı ay sonra yapılabiliyor.

Kaynaklar

Paylaş

DopaLive uzmanlık hizmeti, tıbbi teşhis, tedavi veya psikoterapi yerine geçmez. Koçluk ve psikolojik danışmanlık, günlük hayatta daha uygulanabilir adımlar kurmaya yardımcı olur. Tıbbi veya psikolojik bir rahatsızlıkta yetkili sağlık profesyoneline başvurulmalıdır.

Önceki

BEP, Kaynaştırma ve Destek Eğitim Odası

Sonraki

Öğretmenle İşbirliği

Sana uygun desteği birlikte netleştirelim

Birkaç kısa soruyla ihtiyacını paylaş ve sana uygun destek türünü gör.

Yolculuğuna başla