Question 1

Neden önemli?

Accepted Answer

Çocuk hekimliği kılavuzu, DEHB değerlendirilirken eşlik eden ve benzer görünen durumların da araştırılmasını güçlü biçimde öneriyor. Çocuk hekimliği kılavuzunda, DEHB değerlendirmesinde en azından şu durumların taranması öneriliyor: Kaygı, depresyon, karşı olma ve davranım bozuklukları, madde kullanımı, öğrenme ve dil bozuklukları, otizm, tikler ve uyku apnesi.

Question 2

DEHB'ye eşlik edenler

Accepted Answer

DEHB'ye çoğu zaman başka bir durum da eşlik ediyor. Danimarka'nın ulusal kayıtlarında DEHB tanılı çocuk ve ergenlerin yüzde 52'sinde en az bir ek psikiyatrik tanı, yüzde 26'sında iki ya da daha fazlası vardı. Bir ABD doğum kohortunda bu oran 19 yaşına kadar yüzde 64'e çıktı. En sık eşlik edenler karşı olma karşı gelme bozukluğu, kaygı, özgül öğrenme güçlüğü ve depresyon.

Question 3

Karşı olma karşı gelme bozukluğu

Accepted Answer

DEHB'li çocuklarda en sık görülen eş tanı. 12 yaş ve altındaki çocukları kapsayan 24 çalışmalık bir meta-analizde karşı olma karşı gelme bozukluğu birleşik tipte yaklaşık yüzde 42, dikkatsiz tipte yaklaşık yüzde 27 oranında görüldü. Toplum kohortunda DEHB'li çocukların yüzde 22,5'i 19 yaşına kadar karşı olma ya da davranım bozukluğu tanısı aldı, DEHB'si olmayanlarda bu oran yüzde 2,7'ydi. Neye benzer? DEHB'de de çocuk “hayır” cevabına düşünmeden tepki verebiliyor. Karşı olma bozukluğunda ise aylarca süren öfkeli ve huysuz bir ruh hali, kurallara bilerek meydan okuma, sürekli tartışma ve kin tutma görülüyor. Buradaki ayrım, düşünmeden tepki vermekle kurala bilerek karşı çıkmak arasında. Neden önemli. Bu durumda en güçlü kanıtı olan yöntem ebeveyn eğitimi. Kör ölçümde çocuğun davranım sorunlarını azaltıyor. Evde davranış yönetimi bölümünde ayrıntısı var.

Question 4

Kaygı

Accepted Answer

Pediatri kliniğinde izlenen 370 DEHB'li çocuğun yalnız yüzde 36'sında kaygı bozukluğu yoktu. Yüzde 26'sında bir, yüzde 39'unda iki ya da daha fazla kaygı bozukluğu vardı. En sıkları sosyal kaygı, yaygın kaygı ve ayrılık kaygısıydı. İki ya da daha fazla kaygı bozukluğu olan çocuklarda yaşam kalitesi belirgin düşüktü. Bu bir klinik örneklem, toplumda oranlar daha düşük olabilir. Neye benzer? Kaygılı çocuğun zihni endişeyle meşgul olduğunda o da dikkatini toplayamıyor. Ayırt etmek için dikkatinin ne zaman dağıldığına bakın: Her ortamda mı, yoksa sınav, yeni bir ortam ya da ayrılık gibi endişe yaratan anlarda mı artıyor? Karın ağrısı, okul sabahları baş ağrısı, sık sık güvence isteme, uykudan önce endişeler kaygıya işaret edebilir.

Question 5

Depresyon

Accepted Answer

24 çalışmalık bir meta-analizde DEHB'li çocuk ve ergenlerde depresyon oranı ortalama yüzde 11,3 bulundu ve kızlarda daha yüksekti. 33 çalışmalık bir başka analizde depresif bozukluk riski DEHB'si olmayanlara göre yaklaşık 2,3 kattı. Toplum kohortunda DEHB'li çocukların yüzde 22,9'u 19 yaşına kadar bir duygudurum bozukluğu tanısı aldı. Neye benzer. DEHB'deki duygu fırtınası çabuk geliyor ve çabuk geçiyor. Depresyonda ise mutsuzluk ya da huzursuzluk haftalarca sürüyor, sevdiği şeylerden zevk almama, uyku ve iştah değişikliği, değersizlik cümleleri ekleniyor. Ergenlikte depresyon çoğu zaman üzüntüden çok sinirlilik olarak görünüyor. Özkıyım düşüncesi ve kendine zarar verme işaretleri için duygu fırtınaları bölümüne bakın. Orada ne zaman acil yardım gerektiği anlatılıyor.

Question 6

Özgül öğrenme güçlüğü

Accepted Answer

2001 ile 2011 arasındaki 17 çalışmada DEHB ile özgül öğrenme güçlüğünün birlikte görülme oranı ortalama yüzde 45 bulundu. Bu bir meta-analiz değil, basit bir ortalama ve tanımlar çalışmalar arasında çok değişiyor. Yine de DEHB'li çocukların önemli bir kısmının okuma, yazma ya da matematikte ayrıca öğrenme güçlüğü yaşadığı görülüyor. Neye benzer. İlaçla ya da günlük düzenlemelerle dikkat düzelse bile okuma yavaş ve hatalı kalıyor. Çocuk harfleri karıştırıyor, yazı yazmakta veya matematikte temel işlemleri öğrenmekte zorlanıyor. Böyle bir durumda yaşananları tek başına dikkat sorunu açıklamıyor. Neden önemli. DEHB'li çocuklarda okuma müdahaleleri büyük etki gösteriyor, özellikle en az 30 saatlik ses ve harf odaklı programlar. Türkiye'de özgül öğrenme güçlüğü RAM'da ayrıca tanılanıyor, ÇÖZGER yönetmeliğinin psikiyatri bölümünde ayrı bir satır olarak yer alıyor ve hangi rehabilitasyon des...

Question 7

Otizm spektrum bozukluğu

Accepted Answer

DEHB'li çocuk ve ergenlerin yaklaşık beşte biri otizm özellikleri taramasında eşiği geçiyor. Otizmli kişilerin yaklaşık yüzde 28'inde DEHB var. Eşiği geçmek tanı almakla aynı şey değil, ama sosyal iletişimde belirgin farklılık, kısıtlı ve yinelenen ilgiler ya da duyusal hassasiyet varsa bu alanın ayrıca değerlendirilmesi gerekiyor.

Question 8

Tikler

Accepted Answer

Tourette sendromu olan kişilerin yaşam boyu yüzde 54'ünde DEHB görülüyor. Ters yönde, DEHB'li çocukların 19 yaşına kadar yüzde 1,8'i tik bozukluğu tanısı aldı, DEHB'si olmayanlarda bu oran yüzde 0,6'ydı. Göz kırpma, burun çekme, boğaz temizleme, omuz silkme gibi istemsiz ve tekrarlayan hareket ya da sesleri hekime söyleyin. Bu bilgi ilaç seçimini etkileyebilir.

Question 9

Motor beceri güçlüğü

Accepted Answer

DEHB'li çocukların yarısından fazlasında kaba ve ince motor beceri sorunları bildiriliyor. Bu sorunlar topu yakalayamama, sık düşme, kalem tutmakta ya da düğme iliklemekte zorlanma şeklinde görülebiliyor. Gelişimsel koordinasyon bozukluğu ayrıca tanı konan bir durum ve ergoterapiyle desteklenebiliyor. Yazı yazma güçlüğü özellikle sınavlarda önemli bir dezavantaj.

Question 10

Gece altını ıslatma

Accepted Answer

DEHB ile gece altını ıslatma arasında iki yönlü bir ilişki var ve DEHB'li çocuklarda bu durum daha uzun sürebiliyor. Aileler çoğu zaman utandıkları için bundan söz etmiyor. Çocuk doktoruna anlatın; tedavisi var.

Question 11

Madde kullanımı

Accepted Answer

Ergenlik ve genç yetişkinlikte DEHB'li olanlarda nikotin bağımlılığı riski yaklaşık 2,8 kat, alkol kötüye kullanımı riski 1,7 kat, esrar kötüye kullanımı riski 2,3 kat yüksek. DEHB ilacı bu riski artırmıyor. Ayrıntısı ergenlik bölümünde.

Question 12

DEHB'ye benzeyenler

Accepted Answer

Uykuda solunum bozukluğu, işitme ve görme sorunları, absans epilepsisi, travma ve sınıfın en küçüğü olmak da DEHB'ye benzeyen bir tabloya yol açabiliyor.

Question 13

Uykuda solunum bozukluğu

Accepted Answer

Horlama ve uyku apnesi DEHB belirtileriyle orta düzeyde ilişkili, etki büyüklüğü 0,57. Geniz eti ve bademcik ameliyatından sonra DEHB belirtileri orta düzeyde azalıyor. Ama bu ameliyat çalışmalarının çoğu kontrolsüz. Çocukların gruplara rastgele ayrıldığı çalışmalarda ise daha sınırlı bir yarar görülüyor. Uyku apnesi olan çocuklarda ameliyat davranış puanlarını ve uyku bulgularını bekleme grubuna göre düzeltti, ama dikkat ve yürütücü işlev testlerinde fark yaratmadı. Bu çocuklar DEHB tanısıyla değil, uyku sorunuyla seçilmişti. Ne yapmalı. Çocuğunuz düzenli horluyorsa, ağzı açık uyuyorsa, uykuda nefesi duruyor gibi görünüyorsa ya da sabahları dinlenmemiş kalkıyorsa bunu DEHB değerlendirmesinde söyleyin. Kulak burun boğaz değerlendirmesi gerekebilir.

Question 14

İşitme ve görme sorunları

Accepted Answer

Ulusal bir İsrail çalışmasında işitme kaybı olan gençlerde ağır DEHB tanısı yaklaşık 1,7 kat daha sıktı. ABD'de görme sorunu olan çocuklarda DEHB tanısı yaklaşık 1,8 kat daha sık bildirildi. Bu çalışmalar, ilişkinin hangi yönde olduğunu göstermiyor. Ama tahtayı göremeyen ya da öğretmeni duyamayan bir çocuğun dikkatsiz görünmesi şaşırtıcı değil. Basit bir işitme ve görme kontrolü değerlendirmenin ilk adımlarından biri olmalı.

Question 15

Absans epilepsisi

Accepted Answer

Absans epilepsisinde nöbetler, birkaç saniye süren boş bakma anlarıyla kendini gösteriyor. Yeni tanı almış çocukluk çağı absans epilepsisinde çocukların yüzde 36'sında tedavi öncesinde dikkat sorunu vardı ve ebeveynler bu sorunu güvenilir biçimde fark etmedi. Ne yapmalı. Gün içinde sık sık tekrarlayan, birkaç saniyelik, seslenince tepki vermediği, göz kırpma ya da dudak hareketiyle birlikte olabilen boş bakma anları görüyorsanız hekime söyleyin. Çocuk nörolojisi değerlendirmesi ve EEG gerekebilir. DEHB'deki dalıp gitme seslenince kesiliyor, absans nöbeti kesilmiyor.

Question 16

Travma ve travma sonrası stres

Accepted Answer

Travma sonrası stres bozukluğu ile DEHB arasında iki yönlü bir ilişki var. DEHB'li olanlarda bu bozukluğun riski yaklaşık 2,9 kat, travma sonrası stres bozukluğu olanlarda DEHB riski yaklaşık 1,7 kat yüksek. Travma yaşamış bir çocukta aşırı tetikte olma, uykusuzluk, konsantrasyon güçlüğü ve öfke patlamaları DEHB'ye çok benzeyebilir. Ne yapmalı. Belirtilerin taşınma, boşanma, kayıp, kaza, deprem, istismar ya da zorbalık gibi bir olaydan sonra başlayıp başlamadığını düşünün. Hekim bu soruyu soracaktır. Rahat cevap veremeyeceğiniz bir konuysa ayrı bir görüşme isteyin.

Question 17

Sınıfın en küçüğü olmak

Accepted Answer

20 makalenin 16'sında sınıfın yaşça en küçük çocukları, aynı sınıftaki büyük akranlarına göre daha sık DEHB tanısı ve ilaç aldı. İlaç kullanımı yaygın ülkelerde en küçüklerin ilaç alma olasılığı yaklaşık yüzde 27 daha yüksekti. Aynı sınıftaki çocuklar arasında aylarca yaş farkı olabiliyor ve küçük olan daha az olgun görünüyor. Bu farkın bir kısmı küçük çocuklara fazla tanı konmasından, bir kısmı ise büyük çocuklardaki belirtilerin gözden kaçmasından kaynaklanıyor olabilir. Çalışmalar bu iki olasılığı ayıramıyor. Çocuğunuz sınıfın en küçüklerinden biriyse, değerlendirmede bunu açıkça konuşun ve belirtilerin evde ve okul dışında da görülüp görülmediğine özellikle bakın.

Question 18

Demir ve tiroid

Accepted Answer

DEHB'li çocuklarda kandaki depo demiri, yani ferritin, ortalama olarak biraz daha düşük ve demir eksikliği daha sık. Tiroid testlerinde ise DEHB'li çocuklar akranlarından farklı değil. Demir takviyesinin DEHB belirtilerini azalttığını gösteren güçlü bir randomize çalışma yok. DEHB tanısı koymak için rutin olarak kan testi yapılmıyor. Huzursuz bacak, beslenme sorunu ya da kansızlık belirtisi varsa hekim bakmak isteyebilir.

Question 19

Hekime ne söylemeli?

Accepted Answer

Randevuda gözlemlerinizi unutmamak için şu soruların cevaplarını yazıp yanınıza alın: Randevuya götürmeniz gereken diğer belgeleri “Değerlendirmede Ne Olur?” bölümünde bulabilirsiniz.

Question 20

İlaç dikkati düzeltti ama okuma hala kötü, neden?

Accepted Answer

Metilfenidat okuma hızını artırıyor ama okuma doğruluğunu değiştirmiyor. DEHB'li çocukların önemli bir kısmında ayrı bir özgül öğrenme güçlüğü var. RAM'da ve hekimde bu açıdan değerlendirme isteyin.

Question 21

Çocuğum DEHB mi yoksa kaygılı mı?

Accepted Answer

İkisi de olabilir. Klinik örneklemde DEHB'li çocukların yaklaşık üçte ikisinde en az bir kaygı bozukluğu vardı. Dikkat dağınıklığının endişe yaratan anlarda artıp artmadığına ve bedensel yakınmalara bakın, hekime anlatın.

Question 22

Horlama DEHB'ye yol açar mı?

Accepted Answer

Uykuda solunum bozukluğu DEHB belirtileriyle orta düzeyde ilişkili. Randomize çalışmalarda ameliyat davranışı düzeltti ama dikkat testlerini değiştirmedi. Düzenli horlama varsa hem DEHB hem kulak burun boğaz değerlendirmesi gerekiyor.

Question 23

DEHB'ye kan testiyle bakılır mı?

Accepted Answer

Hayır, DEHB tanısı kan testiyle konmuyor. Ferritin DEHB'li çocuklarda ortalama biraz düşük çıkıyor ama demir takviyesinin DEHB'yi tedavi ettiği gösterilmedi. Hekim belirli bulgular varsa test isteyebilir.

Eş Tanılar ve DEHB'ye Benzeyen Durumlar