Ana içeriğe geç
DopaLive
Başla
9 dk okuma

Türkiye'de Tanı Yolu

Yazar: Alperen Demirdöğer

İbreli pusula simgesi

Kreş ya da birinci sınıf öğretmeni bir zorluğa dikkat çekiyor. Evde aynı sorunu görmediğinizde ne yapacağınıza karar vermek zorlaşıyor. Aile forumlarında bu noktadan sonra benzer bir yol anlatılıyor: Psikoloğa gidiliyor, aylarca oyun terapisi ve testlerle ilerleniyor, bazen test sonuçları bile paylaşılmıyor. Çocuk psikiyatristine başvurmak daha sonra gündeme geliyor. Yanlış sırayla ilerlemek hem zaman hem para kaybettiriyor.

Kimin ne yaptığını bildiğinizde, başvuruları sıraya koymak kolaylaşır. Randevuyu beklerken de destek alabileceğiniz yollar var. Buradaki rakamlar ve kurallar Ekim 2026 tarihli resmi belgelere dayanıyor; zaman içinde değişebilir.

Türkiye'de DEHB tanısı ve okul desteği için üç aşama var. Öğretmen ve okul rehberlik servisi gözlemlerini paylaşıyor, çocuk ve ergen psikiyatristi tıbbi tanıyı koyuyor, RAM ise okul desteklerinden yararlanmak için gereken eğitsel tanılamayı yapıyor.

İlk durak, okul

Öğretmenin gözlemi

DEHB tanısı için belirtilerin en az iki ortamda görülmesi gerekiyor. Okul bu ikinci ortam ve çoğu zaman ilk şüphe oradan geliyor. MEB'in RAM belgeleri tanıda sınıf öğretmeninin bilgisini önemli sayıyor. Öğretmene yalnızca “Hareketli mi?” diye sormak yerine, hangi durumlarda zorlandığını öğrenin: Yönergeleri kaçırıyor mu? Verilen işi sınıfta bitirebiliyor mu? Sırasını bekleyebiliyor mu? Arkadaşlarıyla ilişkileri nasıl? Günün hangi saatlerinde daha çok zorlanıyor?

Okul rehberlik servisi

İngiltere'de okulun özel eğitim koordinatörü neyse, Türkiye'de okul rehber öğretmeni o. Rehberlik ve Psikolojik Danışma Hizmetleri Yönetmeliği'ne göre rehber öğretmen uzmanlık alanı dışında yardıma ihtiyacı olan öğrenciyi yetkin uzman ya da kuruma yönlendiriyor, öğretmen, veli ve yöneticilere danışmanlık yapıyor. Okulda rehber öğretmen yoksa sınıf rehber öğretmeni öğrenciyi RAM'a yönlendiriyor.

Rehber öğretmenden, ilk adım olarak sınıf öğretmeninin gözlemlerini yazılı hale getirmesini isteyin. Bu belgeyi psikiyatrist randevusuna götürebilirsiniz. Tanı konduğunda ise RAM başvuru formunun gönderilmesini isteyin. Bu süreci RAM bölümünde anlatıyoruz.

İkinci durak, çocuk psikiyatristi

Kime gidilir?

DEHB tanısını çocuk ve ergen ruh sağlığı ve hastalıkları uzmanı koyuyor. Klinik psikolog test uygular, yorumlar ve terapi verir, ama mevzuata göre DEHB gibi ICD-10 F kodlu durumlarda ilgili uzman hekimin teşhisine ve yönlendirmesine bağlı olarak çalışır. Lisans mezunu psikolog ise testleri klinik psikoloğun sorumluluğunda uygular, DEHB'de tek başına terapi planlayamaz. Yani ilk randevu çocuk psikiyatristinden alınmalı. Ayrıntısı değerlendirme bölümünde.

18 yaşın üstünde erişkin psikiyatrisi devreye giriyor. 16 ile 18 yaş arasında hem çocuk hem erişkin psikiyatristine başvurulabiliyor, bazı ilaçların raporunu da erişkin psikiyatristi düzenleyebiliyor.

Aile hekimi sevki gerekli mi?

Uzman randevusu için aile hekimine gitmek zorunlu değil, ama aile hekimi sevkiyle gidilirse muayene katılım payı yarıya iniyor.

Uzman randevusunu doğrudan alabilirsiniz. MHRS'de 25 Temmuz 2025'te başlayan aile hekimine yönlendirme uygulamasında uygun uzman randevusu bulunamazsa sistem önce aile hekimine gitmeyi teklif ediyor ve aile hekimi kendisine ayrılmış kontenjandan uzman randevusu açabiliyor. Sağlık Bakanlığı bunun zorunlu olmadığını, ek bir seçenek olduğunu açıkladı.

Sevkin bir avantajı var. SUT'a göre aile hekiminden sevkle gidilen hastanede muayene katılım payı yüzde 50 azaltılarak alınıyor.

Devlet, üniversite ya da özel

Temmuz 2026'dan beri devlet hastanesinde muayene katılım payı 50 TL, eğitim araştırma ve üniversite hastanelerinde 90 TL, özel hastanede 100 TL.

SGK'lı hastanın muayene için ödediği katılım payı 1 Temmuz 2026'dan itibaren şöyle.

  • Aile hekimi ve birinci basamak, ücretsiz.
  • İkinci basamak devlet hastanesi, 50 TL.
  • Eğitim ve araştırma hastanesi, üçüncü basamak devlet hastanesi ve devlet üniversitesi hastanesi, 90 TL.
  • Vakıf üniversitesi hastanesi ve özel hastane, 100 TL.
  • Aynı uzmanlık dalında 10 gün içinde başka bir hastaneye gidilirse tutara 30 TL ekleniyor.

Tanıdan sonra katılım payıyla ilgili durum değişiyor: DEHB (ICD-10 F90) SGK'nın muayene katılım payı alınmayan kronik hastalıklar listesinde. Tanı sağlık raporuyla belgelenmişse DEHB için yapılan psikiyatri muayenelerinde katılım payı alınmıyor. Aynı muayenede listede olmayan başka bir sorun tedavi edilirse pay yine alınabiliyor.

SGK anlaşmalı özel hastaneler katılım payına ek olarak ilave ücret alabiliyor. Bu ücret SGK'nın ödediği bedelin en fazla iki katı olabiliyor; hastanede ilan edilmesi ve size bir onay formu imzalatılması gerekiyor. Ödediğiniz tutarı SGK'nın ilave ücret sorgulama ekranından kontrol edebilirsiniz. Anlaşmasız özel muayenehanelerde ücret serbest ve 2026 için çocuk psikiyatrisine özgü güvenilir bir ortalama bulunamadı. Türk Tabipleri Birliği'nin özel hekimlik tarifesi 1 Temmuz 2026'da yaklaşık yüzde 20 arttı.

Devlet, üniversite ve özel hastane arasında tanı ve raporun geçerliliği açısından fark yok. Farklılaşan noktalar, randevu bekleme süresi, görüşmeye ayrılan zaman ve takibin sürekliliği. ÇÖZGER ve sağlık kurulu raporları ise yalnız yetkili hastanelerde düzenleniyor, bu çoğunlukla devlet ve üniversite hastaneleri demek.

MHRS'den randevu nasıl alınır?

  • mhrs.gov.tr, MHRS mobil uygulaması, e-Devlet girişi ya da ALO 182 çağrı merkezi.
  • 18 yaş altı çocuk için veli kendi hesabından Yetkili Olduklarım bölümüne çocuğun kimlik numarasını ekliyor ve randevuyu kendi hesabından alıyor.
  • Klinik olarak Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları'nı seçin.
  • Randevular her gün gece yarısı açılıyor. Mobil uygulamada boş randevu bildirimi seçeneği var.
  • MHRS yalnız devlet ve üniversite hastanelerini kapsıyor. Özel hastane randevusu hastanenin kendi sisteminden alınıyor.
  • Gidemeyecekseniz randevuyu iptal edin. Forumlarda randevu cezası yüzünden ilacı biten ve yeni randevu bulamayan gençler var.
  • Çocuğunuzun ÇÖZGER raporu varsa randevuda öncelik sorun. Sağlık Bakanı Nisan 2026'da ÇÖZGER raporu olan çocukların MHRS'de öncelikli gruba alındığını söyledi. Bakanlığın sitesinde bunu anlatan bir genelge yok, ayrıntıyı ALO 182'den teyit edin. Yalnız tanı aşamasındaki, raporu olmayan çocuklar için böyle bir öncelik açıklanmadı.

2026 için çocuk psikiyatrisine özgü resmi bir bekleme süresi verisi bulunamadı. Sağlık Bakanlığı'nın son açıkladığı genel veri Şubat 2025'e ait ve branş ayrımı yok. Bölgenizdeki hastaneleri MHRS'de il ve kurum değiştirerek tarayın.

Üçüncü durak, RAM

Tıbbi tanı konması, okul desteklerinden kendiliğinden yararlanmayı sağlamıyor. BEP, destek eğitim odası ve LGS sınav tedbiri için RAM'ın eğitsel tanılaması gerekiyor. Psikiyatristten RAM başvurusu için tek hekim raporu isteyin, okul rehber öğretmeninden de başvuru formunu göndermesini isteyin. Süreç adım adım RAM bölümünde.

YKS'de ek süre ve ilaçların ödenmesi gibi bazı haklar için ise ayrıca ÇÖZGER ya da sağlık kurulu raporu gerekiyor. Hangi hak için hangi raporun gerektiği ÇÖZGER ve sınav hakları bölümlerinde.

Beklerken ne yapılır?

İngiltere'de ailelere, değerlendirme için beklemenin aylar ya da yıllar sürebileceği ve bu sırada desteğin devam etmesi gerektiği anlatılıyor. Türkiye'de de randevu beklerken geçen zamanı değerlendirmek önemli. Tanı konmasını beklemeden şu adımları atabilirsiniz:

  • Gözlem defteri tutun. Ne olduğunu, hangi saatte ve hangi koşullarda yaşandığını, sizin ne yaptığınızı ve sonucunu yazın. Bu notlar randevuda anlatacaklarınızı somutlaştırır.
  • Okuldan yazılı gözlem isteyin. Öğretmen ve rehber öğretmenin gözlemlerini alın; psikiyatrist okulda neler yaşandığını soracak.
  • Gelişim öyküsünü yazın. Doğum haftası, ilk yürüme ve konuşma yaşı, uyku, ailede dikkat ve öğrenme öyküsü.
  • Evde düzeni şimdiden kurun. Günlük adımları görünür bir listeye yazın, kısa ve tek adımlı talimatlar verin, ödülle davranış arasında fazla zaman bırakmayın. Bunlar tanıdan bağımsız olarak işe yarıyor; nasıl uygulanacaklarını evde davranış yönetimi bölümünde anlatıyoruz.
  • Uykuya bakın. DEHB'li çocukların yaklaşık dörtte üçünde uyku sorunu var ve uykusuzluk dikkat sorununu ağırlaştırıyor. Horlama, gece sık uyanma ya da uykuya dalamama varsa randevuda söyleyin.
  • İşitme ve görmeyi kontrol ettirin. Aile hekiminde basit bir kontrol, DEHB'ye benzeyen iki durumu dışlıyor.

Beklerken atacağınız adımlar kadar, süreci uzatmamak için kaçınmanız gerekenler de var:

  • Psikologda aylarca test ve oyun terapisi alıp psikiyatriste gitmeyi ertelemek.
  • Bilgisayarlı dikkat testi ya da EEG ile tanı vaat eden merkezlere para vermek. Bunlar tanı koymuyor.
  • Tanı gelmeden çocuğa yaramaz, tembel ya da şımarık demek. Bu kelimeler forumlarda yetişkinlerin yıllar sonra bile hatırladığı şeyler.

Tanıdan sonra kayıtlar

e-Nabız'da reçeteler, raporlar ve randevular görünüyor ve çocuğunuzun profilini kendi hesabınıza ekleyebiliyorsunuz. 19 Mayıs 2026'da yayımlanan Sağlık Raporları Yönetmeliği ile rapor başvurularının e-Nabız'daki kişisel beyan formuyla başlayacağı, ikinci ve üçüncü basamak hastanelerde Rapor Başvuru Merkezi kurulacağı ve üç hekimli sağlık kurulu tanımlandığı duyuruldu. Uygulamanın hastanenizde nasıl işlediğini rapor birimine sorun.

Forumlarda aileler sık sık tanının bir etikete dönüşmesinden ya da sicile işlemesinden kaygı duyduklarını anlatıyor. Kırmızı reçete, ilaçların kontrollü verilmesini sağlayan bir düzen; RAM raporu ise bir eğitim belgesi. Askerlik ve ehliyet değerlendirmesi ise tanının adına değil şiddetine ve güncel durumuna bakıyor, ayrıntısı ergenlik bölümünde.

Sonuç

Doğru sırayla ilerlemek süreci kısaltabilir: Önce okuldan yazılı gözlem alın, ardından doğrudan çocuk psikiyatristine başvurun ve tanıdan sonra RAM sürecini başlatın. Aile hekimi sevki zorunlu değil ama katılım payını yarıya indiriyor. Randevuyu beklerken gözlemlerinizi kaydedin, okuldan bilgi alın, uykuya ve evdeki düzene dikkat edin. Bunlar hem tanı sürecini hızlandırıyor hem de tanıdan bağımsız olarak çocuğunuza yardımcı oluyor.

Sık Sorulan Sorular

Devlet hastanesinde muayene ücretsiz mi?

Tamamen değil. SGK'lı hastadan 1 Temmuz 2026'dan beri ikinci basamak devlet hastanesinde 50 TL, eğitim araştırma ve devlet üniversitesi hastanesinde 90 TL muayene katılım payı alınıyor. Aile hekimi sevkiyle gidilirse yarısı ödeniyor. DEHB tanısı sağlık raporuyla belgelendikten sonra ise DEHB için yapılan psikiyatri muayenelerinde katılım payı alınmıyor.

Önce psikologa mı psikiyatriste mi gitmeliyim?

Çocuk ve ergen psikiyatristine. Tanıyı hekim koyuyor, klinik psikolog test ve terapi ile destekliyor. Aile forumlarında en sık dile getirilen pişmanlıklardan biri, aylarca psikologla ilerlerken psikiyatriste başvurmayı geciktirmek.

Özel hastanede alınan tanı geçerli mi?

Evet, tıbbi tanı aynı. ÇÖZGER ve sağlık kurulu raporları ise yalnız Sağlık Bakanlığı'nın yetkilendirdiği hastanelerde düzenleniyor. YKS'de ek süre ya da atomoksetin gibi ilaçların ödenmesi için bu raporlar gerekiyor.

Tanı e-Nabız'a düşer mi?

Hastanelerde konan tanılar, reçeteler ve raporlar e-Nabız'da görünüyor. e-Nabız sizin ve çocuğunuzun sağlık kaydı. Okul ya da işveren bu kayda sizin izniniz olmadan ulaşamıyor.

Kaynaklar

Paylaş

DopaLive uzmanlık hizmeti, tıbbi teşhis, tedavi veya psikoterapi yerine geçmez. Koçluk ve psikolojik danışmanlık, günlük hayatta daha uygulanabilir adımlar kurmaya yardımcı olur. Tıbbi veya psikolojik bir rahatsızlıkta yetkili sağlık profesyoneline başvurulmalıdır.

Önceki

Eş Tanılar ve DEHB'ye Benzeyen Durumlar

Sonraki

Değerlendirmede Ne Olur?

Sana uygun desteği birlikte netleştirelim

Birkaç kısa soruyla ihtiyacını paylaş ve sana uygun destek türünü gör.

Yolculuğuna başla