Ödev Sistemi

Yazar: Alperen Demirdöğer

Ödevi yaptın ama defteri evde unuttun. Ya da ödevin olduğunu teslim günü sabah arkadaşının mesajından öğrendin. Ya da büyük projeye üç hafta vardı, son gece başladın.

Bunlar dışarıdan dikkatsizlik gibi görünüyor. Oysa eksik olan, ödevin her aşamasını takip etmene yardım edecek bir düzen. Çalışma belleğin ödevi gün boyu aklında tutamıyorsa, sana hatırlatacak bir sisteme ihtiyacın var.

Ödev nerede kayboluyor?

Ödevini tamamlayıp teslim edebilmek için dört adımı takip etmen gerekiyor: ödevi kaydetmek, malzemeyi eve getirmek, ne zaman yapacağını planlamak ve bitince teslim etmek. Süreç, bu dört aşamanın herhangi birinde aksayabiliyor. Bu bölümde kendi ödev sistemini bunlara göre kuracağız.

• Kayıt. Öğretmen ödevi söylüyor, sen o an başka bir şey düşünüyorsun ya da yazacağım diyorsun ve yazmıyorsun.
• Malzeme. Ödev yazılı, ama kitap okulda kaldı ya da fotokopi çantanın dibinde kayboldu.
• Plan. Ödev ve malzeme evde, ama ne zaman yapacağın belli değil ve akşam başka şeylerle doluyor.
• Teslim. Ödev bitti, ama ertesi gün çantaya girmedi ya da sisteme yüklenmedi.

Ailenin ve öğretmeninin gördüğü sonuç aynı: ödev teslim edilmemiş. Oysa her aşamanın çözümü farklı. Önce en çok nerede takıldığını bul. İki hafta boyunca tamamlayamadığın ya da teslim edemediğin her ödevi, hangi aşamada aksadığını belirterek not et.

HOPS ne yapıyor?

Ödevi takip etmek ve malzemelerini düzenlemek de öğrenilen beceriler. Ergenlerde psikososyal tedavileri tarayan bir derleme, en büyük iyileşmeyi ödev tamamlama ve ajanda kullanımı gibi ders ve düzen becerilerinde buldu. DEHB'li ortaokul öğrencileri için geliştirilen HOPS programı da tam bu adımları hedefliyor. 280 öğrenciyle yapılan bir çalışmada, ebeveynlerin değerlendirmelerine göre ödev ve düzen sorunlarını büyük ölçüde azalttı.

Okulda uygulanan HOPS, ödev, düzen ve planlama becerilerini üç alanda çalıştırıyor:

• Malzeme düzeni. Çanta, dosya ve dolap için sabit bir yer ve düzenli kontrol.
• Ödev yönetimi. Her dersin sonunda ödevi ajandaya yazmak, eve getirmek ve teslim etmek.
• Planlama. Büyük ödevleri ve sınavları parçalara bölüp günlere yaymak.

Programda öğrenci okulda bir uzmanla kısa ve sık görüşmeler yapıyor. Her kontrolde puan topluyor. İlk çalışmada ebeveyn değerlendirmelerine göre planlamada 1,05, ödev tamamlamada 0,85 etki büyüklüğü görüldü. Öğretmen değerlendirmelerinde ise fark çıkmadı. 280 öğrencilik büyük denemede ebeveyn puanlarında etki 0,79 ile 1,27 arasındaydı, öğretmenler de işleri düzenli yürütme ve malzemeleri takip etmede orta düzeyde iyileşme gördü. Not ortalamasında anlamlı fark çıkmadı.

Bu düzen, ödevin unutulmasını önlüyor ve evde yaşanan stresi azaltıyor. Notunun yükselmesi içinse ödevi takip etmenin yanında nasıl çalıştığın da önemli. Bununla ilgili yöntemleri çalışma teknikleri bölümünde bulabilirsin.

Kendi sistemini kur

Tek ajanda

Bütün derslerin ödevlerini tek bir ajandada ya da uygulamada topla. Her dersin sonunda ödevi yaz; verilmediyse ödev yok diye not et. Böylece boş satıra bakıp ödev mi yoktu, yazmayı mı unuttum diye düşünmezsin.

Kaydında ne yapacağın, ne zaman teslim edeceğin ve gereken malzeme birlikte bulunsun. Örneğin: kitaptaki sayfa 45, 1 ile 10 arasındaki sorular, teslim perşembe. Tahtadaki ödevin fotoğrafını da çekebilirsin, ama akşam ajandaya geçir. Telefonda kalan fotoğraf genelde bir daha açılmıyor.

Malzeme

• Her ders için ayrı bir dosya ya da renk kullan. Hem kağıtlarını hem dijital belgelerini derslere göre ayrı klasörlerde tut.
• Ödev klasörü. Yapılacak ödevler bir tarafta, bitmiş ve teslim edilecekler öbür tarafta.
• Akşam çantanı kontrol et. Yatmadan önce ertesi günün ders programına bakıp çantanı hazırla. Bunun ne zaman yapılacağını önceden belirle; örneğin dişlerini fırçaladıktan hemen sonra çantanı hazırlamayı planla.

Ödev bilgisi

Büyük bir ödeve başlamadan önce senden ne beklendiğini öğren:

• Ödevin notun yüzde kaçı olduğu.
• Son teslim tarihi ve varsa ara kontrol tarihleri.
• Yönerge ve değerlendirme ölçütü. Öğretmen neye puan veriyor?
• Biçim, sayfa sınırı, kaynak sayısı, teslim yeri ve dosya adı.

Notuna daha çok katkı yapacak ödevlere öncelik ver. Anlamadığın noktaları okuldayken sor; akşam evde öğretmenin ne istediğini tahmin etmeye çalışmak daha uzun sürer.

Büyük ödevi parçala

İlk adım

Ödevi planlamak için dört sütunlu bir tablo kullan: yapılacak iş, öğretmenin beklentisi ve vereceği puan, tahmini süre ve ne zaman yapacağın. Bir proje ödevini şu adımlara ayırabilirsin:

• Konuyu seç ve öğretmene onaylat.
• Üç kaynak bul.
• Taslak planı hazırla.
• Girişi ve birinci bölümü yaz.
• İkinci bölümü ve sonucu yaz.
• Kaynakçayı ekle ve son okumayı yap.

Her adım için takviminde ayrı bir zaman belirle. Zaman ve plan bölümünde geriye doğru planlama anlatılıyor. Tahmini süreyi yazdıktan sonra gerçek süreyi de yaz. DEHB'de süreyi kestirmenin zor olduğu araştırmalarda da görülüyor. Tahminlerinin ne kadar yanıldığını bilmek, daha gerçekçi plan yapmanı sağlar.

Ödev saati

Ödeve daha fazla zaman ayırmak tek başına çözüm değil: süre uzadığında dakika başına doğru çözülen soru sayısı düştü. Bu yüzden ödev saatini planlarken ne kadar çalışacağının yanında, ne zaman başlayacağını ve ne zaman bırakacağını da belirle.

• Sabit saat, sabit yer. Her gün aynı saatte başlamak, her gün başlayıp başlamamayı tartışmaktan kurtarıyor.
• Zor ya da önemli ödevle başla. Dikkatin en tazeyken, ilk çalışma süresini buna ayır.
• Kısa bloklar. 15 ile 30 dakika, arada kısa ve ekransız bir mola. Odak ve ortam bölümünde mola türleri var.
• Bir üst sınır. Daha fazla süre daha fazla iş demek değil. DEHB'li çocuklarla yapılan bir çalışmada ödev süresi 30 dakikadan 45 dakikaya uzatılınca dakika başına doğru çözülen soru sayısı düştü. Belirli bir ödev her gün iki saati geçiyorsa öğretmeninle konuş.
• İlaç saati. İlaç kullanıyorsan ve ödev saati ilacın etkisinin dışında kalıyorsa bunu hekimine söyle. İlaç, çalışırken tamamladığın iş miktarını artırıyor; yeni bir konuyu öğrenmeyi ise tek başına artırmıyor. Çalışma yöntemini yine senin seçmen gerekiyor.

Teslim

Ödevin bitmesiyle teslim edilmesi ayrı adımlar. Biten ödevi hemen teslim klasörüne koy; dijital ödevi de sabaha bırakmadan, bitirince hemen yükle. Teslim ettiğinde ajandanda işaretle. Böylece hangi ödevin gerçekten tamamlandığını görebilirsin.

Haftalık kontrol

Pazar akşamı haftalık planını yaparken ödevlerin hangi aşamada olduğuna da bak. Zaman ve plan bölümünde anlatılan bu oturumda şunları kontrol edebilirsin:

• Ajandanda tamamlanmamış görünen ödevlere bak.
• Önündeki haftanın sınav ve teslim tarihlerini kontrol et.
• Çantanı ve dosyalarını düzenle.
• Geçen hafta hangi aşamada aksama olduğunu ve bu hafta bunu nasıl önleyeceğini belirle.

Özellikle ortaokulda bu kontrolü bir yetişkinle birlikte yapmak, düzeni sürdürmeni sağlıyor. HOPS da bu yüzden ebeveynin puan sistemini evde sürdürmesine dayanıyor. Lise yıllarında bu kontrolü yavaş yavaş tek başına yapmaya geç. Önce her gün birlikte, sonra haftada üç gün, sonra haftada bir.

Sonuç

Ödevin kaydı, malzemesi, planı ve teslimi: bu dört aşamadan hangisi aksıyorsa oradan başla. Tek ajanda kullan, her ders için dosya tut, akşam çantanı kontrol et, büyük ödevleri adımlara ayır ve sabit bir ödev saati belirle. Çalışma süresini uzatmak yerine kısa bloklar ve bir üst sınır kullanmak daha verimli. Bu düzen ödevin kaybolmasını önlüyor; notunu yükseltmek için nasıl çalıştığına da bakman gerekiyor.

Sık Sorulan Sorular

Ödevi yazıyorum ama yine unutuyorum, neden?

Yazmak ilk adım. Akşam ajandaya bakmayı ve çantayı programa göre hazırlamayı da sabit bir alışkanlığa bağlaman gerekiyor. Eğer dişimi fırçalarsam o zaman çantamı hazırlarım gibi bir plan kur. Kendi ödevlerinin hangi adımda kaybolduğunu iki hafta not et.

Ajanda mı uygulama mı kullanmalıyım?

Her zaman yanında taşıyabileceğin ve dikkatini dağıtmayacak olanı seç. Telefonda ödev uygulaması açtığında kendini başka bir uygulamada buluyorsan kağıt ajanda daha güvenli. Ödevlerini tek bir yerden takip edebilmen önemli.

Ödev çok uzun sürüyor, daha erken mi başlamalıyım?

Daha erken başlamak yerine daha kısa bloklarla çalış. Süre uzayınca DEHB'li öğrencilerin dakika başına doğru sayısı düştü. Belirli bir ödev her gün iki saati geçiyorsa öğretmeninle ya da rehber öğretmenle konuş.

HOPS Türkiye'de var mı?

Türkçe bir HOPS uyarlaması bulunamadı. Ama programın üç bileşeni, yani malzeme düzeni, ödev yönetimi ve planlama, bu bölümdeki adımlarla evde ve okulda kurulabilir.

Kaynaklar

• Langberg JM, Dvorsky MR, Molitor SJ ve ark. (2018). Overcoming the research-to-practice gap, a randomized trial with two brief homework and organization interventions for students with ADHD as implemented by school mental health providers. Journal of Consulting and Clinical Psychology. https://doi.org/10.1037/ccp0000265
• Langberg JM, Epstein JN, Becker SP, Girio-Herrera E, Vaughn AJ (2012). Evaluation of the Homework, Organization, and Planning Skills (HOPS) intervention for middle school students with ADHD as implemented by school mental health providers. School Psychology Review 41, 342-364. https://doi.org/10.1080/02796015.2012.12087514
• Chan E, Fogler JM, Hammerness PG (2016). Treatment of attention-deficit/hyperactivity disorder in adolescents, a systematic review. JAMA 315, 1997-2008. https://doi.org/10.1001/jama.2016.5453
• Pariseau ME, Fabiano GA, Massetti GM, Hart KC, Pelham WE (2010). Extended time on academic assignments, does increased time lead to improved performance for children with attention-deficit/hyperactivity disorder? School Psychology Quarterly 25, 236-248. https://doi.org/10.1037/a0022045
• Pelham WE, Altszuler AR, Merrill BM ve ark. (2022). The effect of stimulant medication on the learning of academic curricula in children with ADHD, a randomized crossover study. Journal of Consulting and Clinical Psychology 90, 367-380. https://doi.org/10.1037/ccp0000725
• Marx I, Cortese S, Koelch MG, Hacker T (2022). Meta-analysis, altered perceptual timing abilities in attention-deficit/hyperactivity disorder. JAACAP 61, 866-880. https://doi.org/10.1016/j.jaac.2021.12.004
• Nascimben E (2026). Focus Forward, ADHD Skills Group, oturum 2 ve 4. Conestoga Open Learning, CC BY-NC-SA 4.0. https://openlibrary-repo.ecampusontario.ca/jspui/bitstream/123456789/2587/1/Focus-Forward-ADHD-Skills-Group-1773842914.pdf