Cihaz Temelli Yöntemler

Yazar: Alperen Demirdöğer

Bir merkez size ilaçsız bir yöntem ya da seans paketi önerdiğinde, cihazın nasıl çalıştığını dinleyebilirsiniz. Karar için asıl bilmeniz gerekenlerden biri de DEHB'de neyi değiştirdiğinin gösterilip gösterilmediği. Araştırmalar bu yöntemleri ilk basamak tedavi olarak desteklemiyor. Bazılarına “umut verici” demek için bile eldeki kanıt yeterli değil.

“İyileşme oldu” sonucunu okurken kimin değerlendirdiğine de bakın. Çocuğunun nörofeedback seansına gittiğini bilen ebeveynin beklentisi, verdiği puana yansıyabilir. Uygulanan tedaviyi bilmeyen bir öğretmen ya da klinisyenin değerlendirmesiyse farklı olabilir. Araştırmalarda bu kişilerin tedaviyi bilmemesine körleme deniyor. Aşağıdaki sonuçlarda, ebeveyn puanıyla tedaviden habersiz değerlendiricinin puanını bu nedenle ayrı ele alıyoruz.

TMS, tDCS, nörofeedback, trigeminal sinir uyarımı, video oyunu tedavisi ve kırmızı ışık, DEHB'de ilaçsız ve ileri teknolojili seçenekler olarak sunuluyor. Her yöntemin altında nasıl çalıştığını ve araştırmalarda ne bulunduğunu okuyabilirsiniz. Bölümün sonunda, seans paketi öneren merkeze sorabileceğiniz sorular var.

Genel tablo

221 meta-analizi aynı yöntemle yeniden hesaplayan 2025 şemsiye derlemesinde çocuk ve ergende hiçbir ilaç dışı yöntem orta ya da yüksek kesinlikte kanıta ulaşmadı. Hiçbir tedavi için, ilaç dahil, uzun vadede yüksek kesinlikte kanıt yok. Derlemenin canlı veri platformunda çocuk ve ergende nörofeedback yalnız ebeveyn puanında anlamlı (etki büyüklüğü 0,42, çok düşük kesinlik), öğretmen ve klinisyen puanında anlamlı değil. Bilgisayarlı bilişsel eğitim hiçbir değerlendiricide anlamlı değil.

Erişkinde 113 çalışmalık 2025 ağ meta-analizinde hem kişinin kendi değerlendirmesinde hem klinisyen değerlendirmesinde yarar gösteren tek tedaviler uyarıcılar ve atomoksetin oldu. tDCS yalnız klinisyen puanında plasebodan iyiydi. Nörostimülasyon ve nörofeedback kollarının toplamı 10 çalışma ve 194 kişiydi.

Kılavuzların bu yöntemlere yaklaşımı da kanıtın sınırlı olduğunu gösteriyor. Avustralya kılavuzu yarar için yeterli kanıt olmadığı gerekçesiyle nörofeedback ve bilişsel eğitim için öneri yapmadı. İngiltere kılavuzunun öneriler bölümünde nörofeedback, bilişsel eğitim, TMS, tDCS ya da trigeminal sinir uyarımı hiç geçmiyor.

Çocuk ve ergenler için bu seçenekleri değerlendirirken, 2025 şemsiye derlemesinde hiçbirinin orta ya da yüksek kesinlikte kanıta ulaşmadığını hesaba katın.

Nörofeedback

Nasıl çalışıyor?

Seans sırasında kafaya elektrotlar takılıyor. Elektrotların ölçtüğü beyin dalgaları, ekranda bir oyuna ya da görüntüye yansıtılıyor. Hedeflenen dalga örüntüsüne yaklaşıldıkça oyun ilerliyor. DEHB'de en çok kullanılan protokol yavaş teta dalgalarını azaltıp hızlı beta dalgalarını artırmayı hedefliyor. Kişinin zamanla bu dalga örüntüsünü kendi kendine oluşturmayı öğrenmesi amaçlanıyor.

Araştırmalar ne gösteriyor?

• En güncel meta-analiz. 38 randomize çalışma ve 2.472 katılımcıyı içeren 2025 meta-analizinde, tedaviden habersiz olması muhtemel değerlendiricilerin puanladığı 20 çalışmada (1.214 kişi) nörofeedback toplam DEHB belirtisini azaltmadı (etki büyüklüğü 0,04). Yalnız standart protokolleri kullanan 9 çalışmada küçük bir etki vardı (0,21).
• Kör ve kör olmayan farkı. 2016 tarihli bir meta-analizde etki tedaviye en yakın değerlendiricide küçüktü (0,35), muhtemel kör değerlendiricilerde ve sahte kontrollü çalışmalarda anlamlı değildi.
• En titiz çalışma. Teta/beta oranı yüksek 144 çocukta yapılan iki merkezli çift kör çalışmada nörofeedback, aynı görünen sahte uygulamadan tedavi sonunda (etki büyüklüğü 0,01) ve 13 ay sonra farklı değildi. İki grup da belirgin düzeldi. 25 aylık izlemde de gruplar arasında fark çıkmadı.
• MR ile nörofeedback. 88 erkek çocukta yapılan çift kör sahte kontrollü çalışmada beyin aktivasyonu değişti ama bu belirtiye yansımadı.

Seans sonrası iyileşme görülmesi, yararın mutlaka beyin dalgası eğitiminden geldiğini göstermiyor. En titiz çalışmada iki grup da belirgin biçimde iyileşti. Düzenli seanslar, gösterilen ilgi, kurulan düzen ve beklenti de daha iyi hissetmeyi sağlayabiliyor. Gerçek ve sahte nörofeedback arasında fark çıkmaması, iyileşmenin beyin dalgası eğitiminden kaynaklanmadığını düşündürüyor.

tDCS

Nasıl çalışıyor?

Transkraniyal doğru akım uyarımı (tDCS) kafa derisine konan iki elektrot arasından zayıf bir doğru akım geçiriyor. Anot altındaki sinir hücrelerinin uyarılabilirliği artıyor, katot altındakilerin azalıyor. Cihaz küçük ve evde kullanılabiliyor.

Erişkinde

Erişkinlerde tDCS için öne çıkan çalışma Brezilya'dan geliyor. Uyarıcı ilaç kullanmayan 64 erişkinde dört hafta boyunca evde günde 30 dakika uygulanan tDCS, sahte uygulamaya göre klinisyenin puanladığı dikkatsizliği azalttı. Dördüncü haftada dikkatsizlik puanı aktif grupta 18,9, sahte grupta 23,6 idi. Hafif yan etkiler aktif grupta daha sıktı.

2025 şemsiye derlemesinin platformunda erişkin tDCS küçük ile orta arası bir etki gösteriyor (0,43), ancak kanıtın kesinliği düşük; dayandığı meta-analizin kalitesi de kritik düzeyde düşük olarak değerlendirilmiş. Ağ meta-analizinde etki yalnız klinisyen puanında görüldü. 7 çalışmalık 2026 meta-analizi dikkatsizlikte büyük bir etki bildirdi, ama yazarlar standart bir protokol için çalışma sayısının yetersiz olduğunu yazıyor. Erişkinde nörofeedback, tDCS ve TMS'yi birlikte inceleyen 2025 tarihli başka bir meta-analizde ise yöntemlerin hiçbiri anlamlı çıkmadı.

Çocuk ve ergende

Çocuk ve ergenlerdeki çalışmaların çoğu ise yarar göstermiyor. 10-18 yaş 50 erkek çocukta tDCS bilişsel eğitimle birleştirildiğinde tedavi sonunda DEHB puanı sahte grupta daha düşüktü, aktif tDCS lehine hiçbir anlamlı etki yoktu. Portekiz ve Almanya'da 69 gençle yapılan çok merkezli çalışmada bir uyarım düzeni, çalışma belleği görevindeki doğruluğu sahte uygulamaya göre düşürdü. Her iki tedavi kolunda da DEHB belirtilerindeki düzelme sahte uygulamadan farklı değildi. 18 çalışmalık 2025 meta-analizi çocuk ve ergende tDCS'nin toplam DEHB belirtisini sahteye göre değiştirmediğini buldu (etki büyüklüğü 0,012). Dikkat ve dürtü kontrolünü ölçen nöropsikolojik testlerde ise küçük kazançlar vardı. Yalnız sahte kontrollü 5 çalışmayı toplayan başka bir 2025 meta-analizinde de toplam belirtide tedavi sonunda da izlemde de fark yoktu. İstatistiksel olarak anlamlı çıkan tek bulgu, izlemde dürtüselliğin düzelmesiydi.

TMS

Transkraniyal manyetik uyarım (TMS) kafaya tutulan bir bobinle beyin dokusunda kısa elektrik akımları oluşturuyor. Etkisi uygulanan frekansa göre değişiyor: yüksek frekans uyarılabilirliği artırıyor, düşük frekans ise baskılıyor.

Sahte kontrollü 6 çalışma ve 169 kişiyi içeren 2024 meta-analizinde TMS toplam DEHB belirtisini sahteden farklı düzeltmedi. Sağ prefrontal bölgeyi hedefleyen çalışmalarda ve dikkatsizlikte anlamlı bir etki görüldü, ancak bunlar az sayıda küçük çalışmanın ayrı değerlendirilmesiyle elde edilen alt grup bulguları. Sağ prefrontali hedefleyen derin TMS ile 43 erişkinde yapılan pilot çalışma olumluydu. İki taraflı prefrontal bölgeye 20 seans derin TMS uygulanan 26 erişkinde ise sahte uygulamadan fark çıkmadı. 62 erişkinde derin TMS'yi bilişsel eğitimle birleştiren çift kör çalışma da birincil sonuçlarda düzelme göstermedi. 2025'te yayımlanan bazı meta-analizler olumlu sonuç bildirse de sahte uygulama dışındaki kontrol gruplarını da içeriyor. Bu yüzden yukarıdaki sonucu değiştirmiyorlar. Şemsiye derleme platformunda erişkinde TMS'nin kişinin kendi değerlendirmesindeki etkisi sıfıra yakın (0,03).

2026'da yayımlanan ve beyin uyarımı yöntemlerini birlikte inceleyen iki meta-analiz TMS için daha olumlu sonuçlar bildiriyor, ancak ikisinden de kesin bir sonuca varılamıyor. 33 çalışmalık birinde TMS'yi sınayan 7 çalışmada dikkatsizlikte ve hiperaktivite-dürtüsellikte büyük etkiler bulundu, tDCS ise hiperaktivite-dürtüsellikte küçük bir etki gösterdi. Yazarlar yine de etkinlik kanıtının kesin olmadığını yazıyor. Yalnız çift kör çalışmaları alan 15 çalışmalık diğerinde sonuçlar çalışmadan çalışmaya çok değişiyordu. Alt grup analizinde en uygun seçenek sağ prefrontale uygulanan yüksek frekanslı TMS gibi görünüyordu, tDCS'nin anlamlı etkisi yoktu. Yazarlar kanıtı rutin klinik kullanım için yetersiz buldu.

Erişkinde tDCS ve sağ prefrontal bölgeye uygulanan TMS, olumlu bulguların görüldüğü iki yöntem. Ancak her ikisinde de kanıt düşük ya da çok düşük kesinlikte; sonuçlar çalışmadan çalışmaya değişiyor.

Trigeminal sinir uyarımı

Dış trigeminal sinir uyarımı (eTNS) alına yapıştırılan bir elektrotla yüzdeki trigeminal sinire uykuda hafif akım veriyor. Monarch eTNS sistemi 19 Nisan 2019'da FDA'dan De Novo yoluyla izin aldı. İzin, DEHB ilacı kullanmayan 7-12 yaşındaki çocuklarda tek başına kullanım için verilmiş. Cihaz reçeteyle, evde ve ebeveyn gözetiminde kullanılabiliyor. Sonraki yıllarda üç benzer cihaz, aynı endikasyon için yeni bir klinik çalışma yapılmadan izin aldı.

Bu izne dayanak olan çalışma 8-12 yaş 62 çocuğu kapsıyordu. Dört haftalık gece kullanımı sahteye göre klinisyen ölçeğinde orta büyüklükte bir düzelme sağladı. Yine de bu, pilot ölçekte bir çalışmaydı.

2026'da İngiltere'de 150 çocuk ve ergenle yapılan çok merkezli çift kör doğrulama çalışmasında dört hafta boyunca her gece yaklaşık dokuz saat uygulanan gerçek eTNS, sahteye göre DEHB belirtilerini düzeltmedi (etki büyüklüğü 0,09). Altı ay sonra da fark yoktu. Cihaz güvenliydi. Yazarlar eTNS'nin çocuk DEHB'de klinik etkinlik göstermediği sonucuna vardı.

İzin kaydına bakarken numaraları ayırmak gerekiyor: eTNS'nin FDA numarası DEN180041. Onunla karıştırılan DEN200026 ise aşağıda anlatılan EndeavorRx video oyununun kararına ait.

Video oyunu tedavisi

EndeavorRx 15 Haziran 2020'de FDA'dan 8-12 yaş için izin alan bir video oyunu. İzin, bilgisayarda uygulanan bir dikkat testindeki (TOVA) performans için verilmiş. Etiketinde, hiperaktivite gibi davranış belirtilerinde yarar görülmeyebileceği ve oyunun tek başına tedavi olmadığı açıkça belirtiliyor. 348 çocuklu çalışmada dikkat testi puanı oyun grubunda 0,93, kontrol amacıyla başka bir dijital oyun oynayan grupta 0,03 puan arttı, ama ebeveyn ve klinisyen ölçeklerinde iki grup arasında anlamlı fark çıkmadı. Çocuklarda video oyunu müdahalelerini toplayan 10 çalışmalık 2026 meta-analizinde dikkatsizlik belirtisindeki düzelme istatistiksel olarak anlamlıydı, ama klinik açıdan anlamlı sayılmayacak kadar küçüktü.

Yaş sınırı 2023'te 8-17'ye genişletildi ve 2024'te reçetesiz bir erişkin sürümü izin aldı. İkisi de kontrol grubu olmayan çalışmalara dayanıyor. Erişkin sürümünde DEHB ölçeğindeki düzelme (8,3 puan) klinik anlamlılık eşiğinin (10 puan) altında kaldı.

Bilgisayarlı dikkat ve bellek eğitimi

Cogmed gibi bilgisayarlı çalışma belleği programları sonrasında, eğitimden ayrı yapılan çalışma belleği testlerinde puan yükseliyor. Ancak testteki bu kazanım, belirtilerde ve okul başarısında aynı ölçüde görülmüyor. 36 çalışmalık 2023 meta-analizinde tedaviden habersiz değerlendiricilerde bilgisayarlı bilişsel eğitim toplam DEHB belirtisini değiştirmedi (0,12). Dikkatsizlikte küçük bir etki vardı (0,17), değerlendirme eğitimin verildiği ortamda yapıldığında bu etki iki katına çıkıyordu. Bu fark, etkinin değerlendirmenin yapıldığı ortama bağlı olabileceğini düşündürüyor. Çalışma belleği testleri düzeldi, okuma ve aritmetik gibi akademik sonuçlar ise kısa vadede düzelmedi. Daha önceki 2015 meta-analizinde de etki kör olmayan değerlendiricide 0,37 iken kör değerlendiricide 0,20'ye düşüyordu ve okul başarısı değişmiyordu.

Kırmızı ve yakın kızılötesi ışık

Transkraniyal fotobiyomodülasyon kafaya kırmızı ya da yakın kızılötesi ışık uygulayarak sinir hücrelerinin enerji metabolizmasını desteklemeyi amaçlıyor. DEHB'de klinik belirtiyi ölçen, çok seanslı ve sahte kontrollü bir randomize çalışma bulamadık. Erişkinlerde tek seanslık bir çalışmada ışık yalnız bir bilgisayar testinde dürtüsel hatayı azalttı. Çok seanslı sahte kontrollü veri hem çocukta hem erişkinde yalnız hakemli olmayan ön baskılarda var ve bunlar yalnız bilişsel testleri ölçüyor. FDA izni ya da kılavuz önerisi yok.

Tanıya yardımcı cihazlar

Size önerilen cihazın ne amaçla kullanılacağını da sorun. Bazı cihazlar tedavi vermek için değil, tanı değerlendirmesine yardımcı olmak için kullanılıyor. EEG'de teta/beta oranını ölçen NEBA 2013'te FDA'dan izin aldı, ama yalnız tamamlanmış bir klinik değerlendirmeyi desteklemek için, tek başına tanı koymak için değil. Teta/beta oranı, 9 çalışmalık meta-analizde güvenilir bir tanı ölçüsü olarak bulunmadı. Bilgisayarlı dikkat ve hareket testi QbTest ise klinisyenlerin daha hızlı karar vermesini sağladı ama tanı doğruluğunu değiştirmedi. İngiltere kılavuzunda QbTest yalnız 6-17 yaşta ve klinik değerlendirmeyle birlikte kabul ediliyor. Erişkinlerde hiçbir dijital test tanı için önerilmiyor. Ayrıntısı tanı nasıl konur bölümünde.

Bir merkez size seans paketi önerirse

TMS, nörofeedback ya da benzeri bir seans paketi önerildiğinde, karar vermeden önce merkeze şu soruları sorabilirsiniz. Türkiye'de bu cihazların kayıt ve geri ödeme durumunu resmi kaynaklardan doğrulayamadık.

• Bu yöntemin DEHB'de sahte kontrollü ve değerlendiricisi kör bir çalışmada etkili olduğunu gösteren kaynak hangisi?
• Kaç seans yapılacak, toplam ücret ne olacak ve sonucu kim, hangi araçla ölçecek?
• Bu yöntem mevcut tedavimin yerine mi, yanına mı öneriliyor? Yerine öneriliyorsa neden?
• Yan etkiler neler ve kim izleyecek?
• Bir psikiyatri uzmanı bu öneriden haberdar mı?

Paketi değerlendirirken mevcut tedavinizle ilişkisinin açık olması gerekiyor. İlacı ya da kanıtlı bir terapiyi bırakıp cihaz yöntemine geçerseniz, kanıtı en güçlü tedaviden en zayıf olanına geçmiş olursunuz.

Uzmanlar için ne önemli?

• Kör değerlendirici ölçütü. Danışanlarınıza bir çalışmanın sonucunu aktarırken değerlendiricinin tedaviyi bilip bilmediğini kontrol edin. Nörofeedback ve bilişsel eğitimdeki etkilerin çoğu kör ölçümde kayboluyor.
• FDA izni etkinlik kanıtı değil. De Novo ve 510(k) izinleri bir risk sınıflandırması. eTNS izni 62 çocukluk pilot çalışmaya dayandı, 2026 doğrulaması olumsuz çıktı.
• Erişkin tDCS ve sağ prefrontal TMS araştırma aşamasında. En belirgin olumlu bulgular, ilaç kullanmayan erişkinlerde evde uygulanan tDCS'de ve sağ prefrontali hedefleyen TMS'de görülüyor. Kanıt düşük ya da çok düşük kesinlikte ve sonuçlar çalışmadan çalışmaya değişiyor. Ağ meta-analizinde tDCS etkisi yalnız klinisyen puanında çıktı, erişkin çalışmalarını toplayan başka bir meta-analizde ise hiçbir yöntem anlamlı değildi. Rutin öneri için yeterli değil.
• Çocukta tDCS riskini de konuşun. Bir çalışmada belirli bir uyarım düzeni çalışma belleğini kötüleştirdi.
• Koç ve psikolojik danışmanlar için. Danışanınız bir cihaz paketi düşünüyorsa yukarıdaki soruları birlikte hazırlayın ve kararı hekimiyle konuşmasını önerin.

Sonuç

İlaçsız ve teknolojik bir seçenek cazip gelebilir. Kararınızı değerlendiricinin tedaviyi bilmediği, gerçek uygulamanın sahte uygulamayla karşılaştırıldığı çalışmaların sonuçlarına dayandırın. Nörofeedback ve bilgisayarlı bilişsel eğitim tedaviden habersiz değerlendiricilerin puanladığı toplam belirtileri değiştirmiyor. Trigeminal sinir uyarımı FDA izni aldıktan sonraki büyük doğrulama çalışmasında başarısız oldu. Video oyunu tedavisi ağırlıklı olarak dikkat testini düzeltiyor, belirtiye etkisi ise klinik açıdan anlamlı sayılmayacak kadar küçük. Kırmızı ışık için kanıt çok az. Olumlu bulgular görülen iki yöntem var: erişkinde tDCS ve sağ prefrontal bölgeye uygulanan TMS. İkisi de araştırma aşamasında ve kanıtları düşük ya da çok düşük kesinlikte. Hiçbiri ilk basamak değil ve hiçbiri ilacın ya da kanıtlı terapinin yerine geçmiyor.

Sık Sorulan Sorular

Nörofeedback DEHB'yi tedavi eder mi?

En güçlü kanıt bunu desteklemiyor. 38 çalışmalık 2025 meta-analizinde tedaviden habersiz değerlendiricilerin puanladığı 20 çalışmada belirtiler azalmadı. En titiz çift kör çalışmada gerçek ve sahte nörofeedback arasında 13 ay ve 25 ay sonra da fark yoktu. İki grubun da düzelmesi, iyileşmenin beyin dalgası eğitiminden gelmediğini düşündürüyor.

Bu ayrımı görmek için 2025 meta-analizinin tamamındaki 38 çalışmadan, değerlendiricinin tedaviden habersiz olduğu 20 çalışmaya bakılıyor: Bu grupta nörofeedback belirtileri azaltmadı.

TMS DEHB için kullanılıyor mu?

Araştırılıyor ama kanıt zayıf. Sahte kontrollü 6 çalışmalık meta-analizde toplam belirtide fark çıkmadı, olumlu bulgular yalnız sağ prefrontal bölge hedeflendiğinde ve dikkatsizlikte görüldü. 2026'daki iki meta-analiz daha olumlu sonuçlar bildirdi, ama yazarlar kanıtı henüz kesin ya da rutin kullanım için yeterli bulmuyor. İngiltere ve Avustralya kılavuzlarında DEHB için TMS yer almıyor. TMS'nin başka hastalıklardaki kullanımı DEHB için bir kanıt sayılmaz.

Çocuğum için ilaçsız bir cihaz var mı?

FDA'nın izin verdiği iki seçenek var, trigeminal sinir uyarımı ve EndeavorRx oyunu. Ama trigeminal sinir uyarımı 2026'daki büyük doğrulama çalışmasında sahte cihazdan farklı çıkmadı, EndeavorRx ise yalnız bilgisayardaki dikkat testini düzeltti, davranışı değil. Çocukta ilaç dışında kılavuzların önerdiği yaklaşım ebeveyn eğitimi. Ama 2025 şemsiye derlemesinde onun da DEHB belirtileri üzerindeki kanıtı çok düşük kesinlikte.

Trigeminal sinir uyarımı 2019'da 62 çocukluk bir çalışmayla FDA izni aldı, ama 150 çocuk ve ergenle yapılan 2026 doğrulama çalışmasında sahte cihazdan farkı çıkmadı.

tDCS evde kullanılabilir mi?

Brezilya'daki bir çalışmada ilaçsız erişkinler cihazı evde dört hafta kullandı ve klinisyenin puanladığı dikkatsizlik azaldı. Ancak evde kullanılabilmesi, kendi başınıza deneyebileceğiniz anlamına gelmiyor. Bu tek bir küçük çalışma, kanıt düşük kesinlikte ve kafa derisinde yanık gibi yan etkiler bildirildi. Çocuk ve ergende ise toplam belirtide sahteden farklı bir etki bulunmadı. Bir hekimin gözetimi ve araştırma bağlamı olmadan önerilmiyor.

Kırmızı ışık tedavisi DEHB'ye iyi gelir mi?

Bilinmiyor. DEHB'de klinik belirtiyi ölçen çok seanslı sahte kontrollü bir çalışma yok. Tek seanslık bir erişkin çalışmasında yalnız bir bilgisayar testinde dürtüsel hata azaldı. FDA izni ya da kılavuz önerisi yok.

Kaynaklar

• Gosling CJ, Garcia-Argibay M, De Prisco M ve ark. (2025). Benefits and harms of ADHD interventions, umbrella review and platform for shared decision making. BMJ 391, e085875. https://doi.org/10.1136/bmj-2025-085875
• Ostinelli EG, Schulze M, Zangani C ve ark. (2025). Comparative efficacy and acceptability of pharmacological, psychological, and neurostimulatory interventions for ADHD in adults, a systematic review and component network meta-analysis. The Lancet Psychiatry 12(1), 32-43. https://doi.org/10.1016/S2215-0366(24)00360-2
• Australian ADHD Professionals Association (2022). Australian Evidence-Based Clinical Practice Guideline for ADHD, bölüm 4.3 Cognitive training ve 4.4 Neurofeedback. https://adhdguideline.aadpa.com.au/non-pharmacological/neurofeedback/
• NICE (2018, son güncelleme 2019). Attention deficit hyperactivity disorder, diagnosis and management, NG87, Recommendations. https://www.nice.org.uk/guidance/ng87/chapter/Recommendations
• Westwood SJ, Aggensteiner PM, Kaiser A ve ark. (2025). Neurofeedback for attention-deficit/hyperactivity disorder, a systematic review and meta-analysis. JAMA Psychiatry 82(2), 118-129. https://doi.org/10.1001/jamapsychiatry.2024.3702
• Cortese S, Ferrin M, Brandeis D ve ark. (2016). Neurofeedback for attention-deficit/hyperactivity disorder, meta-analysis of clinical and neuropsychological outcomes from randomized controlled trials. Journal of the American Academy of Child and Adolescent Psychiatry 55(6), 444-455. https://doi.org/10.1016/j.jaac.2016.03.007
• Arnold LE, Arns M, Barterian J ve ark. (2021). Double-blind placebo-controlled randomized clinical trial of neurofeedback for attention-deficit/hyperactivity disorder with 13-month follow-up. Journal of the American Academy of Child and Adolescent Psychiatry 60(7), 841-855. https://doi.org/10.1016/j.jaac.2020.07.906
• Neurofeedback Collaborative Group (2023). Neurofeedback for attention-deficit/hyperactivity disorder, 25-month follow-up of double-blind randomized controlled trial. Journal of the American Academy of Child and Adolescent Psychiatry 62(4), 435-446. https://doi.org/10.1016/j.jaac.2022.07.862
• Lam SL, Criaud M, Lukito S ve ark. (2022). Double-blind, sham-controlled randomized trial testing the efficacy of fMRI neurofeedback on clinical and cognitive measures in children with ADHD. American Journal of Psychiatry 179(12), 947-958. https://doi.org/10.1176/appi.ajp.21100999
• Westwood SJ, Radua J, Rubia K (2021). Noninvasive brain stimulation in children and adults with attention-deficit/hyperactivity disorder, a systematic review and meta-analysis. Journal of Psychiatry and Neuroscience 46(1), E14-E33. https://doi.org/10.1503/jpn.190179
• Leffa DT, Grevet EH, Bau CHD ve ark. (2022). Transcranial direct current stimulation vs sham for the treatment of inattention in adults with attention-deficit/hyperactivity disorder, the TUNED randomized clinical trial. JAMA Psychiatry 79(9), 847-856. https://doi.org/10.1001/jamapsychiatry.2022.2055
• Wen YH, Pan WF, Sun CK ve ark. (2026). Therapeutic effects of tDCS on behavioral and cognitive functions in adults diagnosed with attention-deficit/hyperactivity disorder, a systematic review and meta-analysis on randomized controlled trials. European Archives of Psychiatry and Clinical Neuroscience 276(4), 1641-1651. https://doi.org/10.1007/s00406-025-02162-1
• Courrèges M, Hoareau M, Levenes C ve ark. (2025). Comparative efficacy of neurofeedback, tDCS, and TMS, the future of therapy for adults with ADHD. A systematic review and meta-analysis. Journal of Affective Disorders 388, 119585. https://doi.org/10.1016/j.jad.2025.119585
• Westwood SJ, Criaud M, Lam SL ve ark. (2023). Transcranial direct current stimulation (tDCS) combined with cognitive training in adolescent boys with ADHD, a double-blind, randomised, sham-controlled trial. Psychological Medicine 53(2), 497-512. https://doi.org/10.1017/S0033291721001859
• Krauel K, Brauer H, Breitling-Ziegler C ve ark. (2025). Prefrontal transcranial direct current stimulation in pediatric attention-deficit/hyperactivity disorder, a randomized clinical trial. JAMA Network Open 8(2), e2460477. https://doi.org/10.1001/jamanetworkopen.2024.60477
• Zhang M, Ma C, Liu Y ve ark. (2025). Efficacy and safety of transcranial direct current stimulation for children and adolescents with attention-deficit/hyperactivity disorder, a systematic review and meta-analysis. Journal of Psychiatry and Neuroscience 50(4), E248-E266. https://doi.org/10.1503/jpn.250032
• Tung CB, Liang SC, Sun CK ve ark. (2025). Behavioral outcomes after tDCS treatment during immediate post-intervention and follow-up periods in children and adolescents diagnosed with attention-deficit/hyperactivity disorder, a systematic review and meta-analysis on randomized sham-controlled trials. Journal of Psychiatric Research 191, 8-14. https://doi.org/10.1016/j.jpsychires.2025.09.008
• Chen CM, Liang SC, Sun CK ve ark. (2024). A meta-analysis of randomized sham-controlled trials of repetitive transcranial magnetic stimulation for attention deficit/hyperactivity disorder. Brazilian Journal of Psychiatry 46, e20233428. https://doi.org/10.47626/1516-4446-2023-3428
• Alyagon U, Shahar H, Hadar A ve ark. (2020). Alleviation of ADHD symptoms by non-invasive right prefrontal stimulation is correlated with EEG activity. NeuroImage Clinical 26, 102206. https://doi.org/10.1016/j.nicl.2020.102206
• Paz Y, Friedwald K, Levkovitz Y ve ark. (2018). Randomised sham-controlled study of high-frequency bilateral deep transcranial magnetic stimulation (dTMS) to treat adult attention hyperactive disorder (ADHD), negative results. The World Journal of Biological Psychiatry 19(7), 561-566. https://doi.org/10.1080/15622975.2017.1282170
• Bleich-Cohen M, Gurevitch G, Carmi N ve ark. (2021). A functional magnetic resonance imaging investigation of prefrontal cortex deep transcranial magnetic stimulation efficacy in adults with attention deficit/hyperactive disorder, a double blind, randomized clinical trial. NeuroImage Clinical 30, 102670. https://doi.org/10.1016/j.nicl.2021.102670
• Fu B, Zhou X, Zhou X ve ark. (2025). Efficacy and safety of transcranial magnetic stimulation for attention-deficit hyperactivity disorder, a systematic review and meta-analysis. Brain and Behavior 15(1), e70246. https://doi.org/10.1002/brb3.70246
• Chen Q, Pan N, Long Y ve ark. (2026). Noninvasive brain stimulation in attention-deficit/hyperactivity disorder, a systematic review and meta-analysis of treatment efficacy and targeting strategies. Journal of the American Academy of Child and Adolescent Psychiatry 65(3), 369-391. https://doi.org/10.1016/j.jaac.2025.07.009
• Cui H, Wang G, Wang S ve ark. (2026). Efficacy and safety of noninvasive brain stimulation for ADHD, a systematic review and meta-analysis of double-blind randomized controlled trials across international English and Chinese databases. Psychiatry Research 366, 117464. https://doi.org/10.1016/j.psychres.2026.117464
• FDA (2019). De Novo classification request for Monarch eTNS System, DEN180041. https://www.accessdata.fda.gov/cdrh_docs/reviews/DEN180041.pdf
• McGough JJ, Sturm A, Cowen J ve ark. (2019). Double-blind, sham-controlled, pilot study of trigeminal nerve stimulation for attention-deficit/hyperactivity disorder. Journal of the American Academy of Child and Adolescent Psychiatry 58(4), 403-411. https://doi.org/10.1016/j.jaac.2018.11.013
• Conti AA, Bozhilova N, Eraydin IE ve ark. (2026). External trigeminal nerve stimulation in youth with ADHD, a randomized, sham-controlled, phase 2b trial. Nature Medicine 32(2), 582-590. https://doi.org/10.1038/s41591-025-04075-x
• FDA (2020). De Novo classification request for EndeavorRx, DEN200026. https://www.accessdata.fda.gov/cdrh_docs/reviews/DEN200026.pdf
• Kollins SH, DeLoss DJ, Cañadas E ve ark. (2020). A novel digital intervention for actively reducing severity of paediatric ADHD (STARS-ADHD), a randomised controlled trial. The Lancet Digital Health 2(4), e168-e178. https://doi.org/10.1016/S2589-7500(20)30017-0
• Ma P, Xue Z, Yuan K ve ark. (2026). Effects of video game intervention on attention deficit in children with ADHD, a systematic review and meta-analysis. Psychiatry Research 356, 116884. https://doi.org/10.1016/j.psychres.2025.116884
• FDA (2023, 2024). 510(k) kararları K231337 (EndeavorRx, 13-17 yaş) ve K233496 (EndeavorOTC, erişkin). https://www.accessdata.fda.gov/cdrh_docs/pdf23/K233496.pdf
• Westwood SJ, Parlatini V, Rubia K ve ark. (2023). Computerized cognitive training in attention-deficit/hyperactivity disorder (ADHD), a meta-analysis of randomized controlled trials with blinded and objective outcomes. Molecular Psychiatry 28(4), 1402-1414. https://doi.org/10.1038/s41380-023-02000-7
• Cortese S, Ferrin M, Brandeis D ve ark. (2015). Cognitive training for attention-deficit/hyperactivity disorder, meta-analysis of clinical and neuropsychological outcomes from randomized controlled trials. Journal of the American Academy of Child and Adolescent Psychiatry 54(3), 164-174. https://doi.org/10.1016/j.jaac.2014.12.010
• Salehpour F, Barrett DW, Mirji A ve ark. (2026). Transcranial photobiomodulation improves prefrontal oxygenation and impulse control in adults with ADHD, a randomized controlled trial. BMC Psychiatry 26, 767. https://doi.org/10.1186/s12888-026-08391-5
• FDA (2013). De Novo classification request for Neuropsychiatric EEG-Based ADHD Assessment Aid (NEBA), DEN110019. https://www.accessdata.fda.gov/cdrh_docs/reviews/K112711.pdf
• Faraone SV, Banaschewski T, Coghill D ve ark. (2021). The World Federation of ADHD International Consensus Statement, 208 evidence-based conclusions about the disorder. Neuroscience and Biobehavioral Reviews 128, 789-818. https://doi.org/10.1016/j.neubiorev.2021.01.022
• Hollis C, Hall CL, Guo B ve ark. (2018). The impact of a computerised test of attention and activity (QbTest) on diagnostic decision-making in children and young people with suspected ADHD, single-blind randomised controlled trial. Journal of Child Psychology and Psychiatry 59(12), 1298-1308. https://doi.org/10.1111/jcpp.12921

Anlatım kaynakları ve gönderilere ilişkin notlar

• DopaLive'ın kurucusu Alperen Demirdöğer bu yöntemlerin hepsini araştırdığını, bazılarını denediğini ve umut verici olanlar bulunsa da hiçbirinin ilk basamak tedavi olmadığını yazıyor.
• Nova'nın tanı rehberinde eTNS için DEN200026 numarası verilmişti. Bu numara EndeavorRx kararına ait; eTNS'nin numarası DEN180041.