DEHB Koçluğu ve Dış Yapı

Yazar: Alperen Demirdöğer

Sabah hangi işe başlayacağınız, toplantıya yetişmek için ne zaman çıkacağınız, faturayı ne zaman ödeyeceğiniz... İlaç dikkati toplasa, terapi düşünceleri düzenlese de bu işlerin günlük hayatta bir düzene oturması gerekiyor. Koçluk ve günlük düzen araçları bunun üzerinde çalışıyor. Ancak her birinin araştırma desteği aynı güçte değil.

Koçluk almayı düşünüyorsanız, aşağıda görüşmelerden ne bekleyebileceğinizi ve koç seçerken neleri sorabileceğinizi bulabilirsiniz. Günlük hayattaki zorlukları yönetmek için kullanılan araçları da hangilerinin araştırıldığı, hangilerinin topluluk deneyimine dayandığıyla birlikte anlatıyoruz.

DEHB koçluğu nedir, ne değildir?

Koçluk görüşmelerine kendi hedeflerinizle başlarsınız. Bu hedefleri haftanıza nasıl yerleştireceğiniz, işe nasıl başlayacağınız, zamanı nasıl yöneteceğiniz ve nasıl rutin oluşturacağınız üzerinde düzenli olarak çalışırsınız. Mesleğin etik kurallarına göre koç DEHB tanısı koyamaz, ilaç öneremez ve psikoterapi yapamaz. Yetkinlik sınırları içinde kalmalı ve gerektiğinde sizi bir ruh sağlığı uzmanına yönlendirmelidir.

Türkiye'de koçluk bir sağlık mesleği değil ve kanuni bir ruhsatı yok. Mesleki Yeterlilik Kurumu'nun 2013 tarihli Koç (Seviye 6) ulusal meslek standardı var, DEHB koçluğu için ayrı bir standart yok. Ayrıntılar kime gidilir bölümünde.

Tanı aldıktan sonra da planı uygulamakta zorlanabilirsiniz. Koçla çalışmanın odağı, haftanızı planlamanız ve bu planı günlük hayata geçirmeniz; bu çalışma tanı değerlendirmenin yerini almıyor.

Koçluk ne kadar işe yarıyor?

Elimizdeki çalışmalar

• Derleme. 2016 sonuna kadar yapılmış 19 koçluk sonuç çalışmasının hepsi fayda bildiriyor. Ama yalnız 2'si randomize kontrollü, 15'inde kontrol grubu yok, çoğu küçük ve 10'u üniversite öğrencileriyle yapılmış.
• En büyük randomize çalışma. 10 üniversitede DEHB'li öğrenciler haftalık telefonla koçluk aldı. Koçluk grubu öğrenme ve öz düzenleme anketinde karşılaştırma grubundan istatistiksel olarak anlamlı, küçük-orta düzeyde daha iyi sonuç aldı. Sonuç öz bildirime dayanıyordu ve not ortalaması gibi nesnel bir ölçü yoktu.
• Karşılaştırma grubu olmayan çalışmalar. 148 üniversite öğrencisiyle yapılan 8 haftalık programda çalışma stratejileri ve özsaygı iyileşti, en büyük etki zaman yönetimindeydi, ama karşılaştırma grubu yoktu. Erişkinlerde 12 seanslık bireysel koçlukla yapılan 2026 çalışması da kontrol grubu olmadan iyileşme bildiriyor.
• Ergenler. Liselerde koçluğu içeren bir okul yılı programı pilot randomize çalışmayla sınandı. Başta atandıkları gruba göre bütün katılımcılar hesaba katıldığında, anlamlı fayda çok sınırlı kaldı.
• 2015 sonrası. Bu dönemde koçluk içeren kontrollü çalışmalar 20 ve 44 kişilik uygulanabilirlik çalışmaları düzeyinde kaldı.

Kılavuzlar ne diyor?

221 meta-analizi aynı yöntemle yeniden hesaplayan 2025 şemsiye derlemesindeki 31 müdahale arasında koçluk yok. Erişkinde ilaç dışı yöntemlerden yalnız bilişsel davranışçı terapi orta kesinlikte kanıta ulaştı. Bu, koçluğun işe yaramadığını göstermiyor. Etkisini bir meta-analizle değerlendirebilecek nitelikte yeterli çalışma bulunmadığını gösteriyor. Koçunuzla beklentilerinizi konuşurken bu belirsizliği de hesaba katın.

İngiltere kılavuzunda koçluktan söz edilmiyor. Ancak erişkinde ilaç dışı tedavi gerektiğinde, en az DEHB odaklı yapılandırılmış bir destek ve yüz yüze ya da telefonla düzenli takip öneriliyor. Bu tarif, iyi bir koçlukta yapılanlarla büyük ölçüde örtüşüyor. Avustralya kılavuzuna göre koçluk, ergen ve erişkinlerde tedavi planının bir parçası olarak düşünülebilir. Bu öneri uzman uzlaşısına dayanıyor; kanıt görece zayıf. Koçluk devletçe düzenlenmediği için hizmet alırken dikkatli olmanız da öneriliyor. Çocuklar için bir koçluk önerisi yok.

Çocuklarda koçluğun kanıtı erişkinden de zayıf. Metilfenidat kullanan 49 çocukla yapılan kontrolsüz bir çalışmada beş seanslık koçluktan sonra belirti puanı düştü, ama karşılaştırma grubu olmadığı için bu düşüşün ne kadarının koçluktan geldiği bilinmiyor. Çocukta kanıtı olan yaklaşım ebeveyn eğitimi.

221 meta-analizi tarayan 2025 şemsiye derlemesinde koçluk hiç yer almıyor. Avustralya kılavuzu koçluğu ergen ve erişkinde düşünülebilir sayıyor, ama bunu kanıta değil uzman uzlaşısına dayandırıyor.

Somut bir aracı öğrenmek neyi değiştiriyor?

Günlük düzeni desteklemenin işe yaradığına dair en açık randomize örnek, koç desteği verilen bir akıllı telefon kursu. DEHB'li erişkinlere telefon uygulamalarını günlük düzen için kullanmayı öğreten altı haftalık çevrim içi kursta dikkatsizlik puanı 28,1'den 22,9'a düştü. Kör değerlendiriciye göre katılımcıların üçte biri klinik olarak anlamlı iyileşti, bekleme listesinde bu oran sıfırdı. Çalışma küçük (57 kişi), ama koçlukta yalnız motivasyon konuşmak yerine somut bir sistemi öğretmenin işe yaradığını düşündürüyor.

İyi bir koç nasıl seçilir?

Koçluğun düzenlenmemiş bir alan olmasının sonuçları araştırmalarda da görülüyor. ABD'de 481 DEHB koçuyla yapılan ulusal ankette koçların yüzde 85'inin mesleki lisansı, yüzde 89'unun ruh sağlığı alanında geçmişi yoktu, yüzde 90'ı klinik destek olmadan çalışıyordu ve yüzde 61'i pandemi sırasında ya da sonrasında mesleğe girmişti. Pandemi sonrası başlayan koçlar danışanı terapiste ve ilaç yazan hekime daha az yönlendiriyor, intihar, istismar ve zarar konularını daha az konuşuyordu. Türkiye için benzer bir veri yok.

İlk görüşmede hedefleriniz kadar birlikte nasıl çalışacağınızı da konuşun. Örneğin şunları sorabilirsiniz:

• DEHB konusunda hangi eğitimi aldınız, kimden süpervizyon alıyorsunuz?
• Tanı koymadığınızı ve ilaç önermediğinizi açıkça söylüyor musunuz?
• Hangi durumda beni bir hekime ya da psikoloğa yönlendirirsiniz?
• Hedeflerimi ve ilerlememi nasıl ölçeceğiz?
• Görüşmelerimizin kayıtları nerede ve nasıl saklanıyor?

Cevaplardan, koçun nasıl çalıştığını ve nerede başka bir uzmana yönlendirdiğini anlayabilmelisiniz. Bunlara açık cevap veremeyen biriyle çalışmak riskli. Ağır depresyon, intihar düşünceleri, madde kullanımı ya da kontrol altında olmayan bir eş tanı varsa önce hekime gidin. Koçluk bu durumların tedavisi değil.

Günlük düzeni destekleyen araçlar

Araştırmayla desteklenenler

• Eğer-o zaman planı. Karşınıza çıkabilecek bir engeli ve o anda ne yapacağınızı önceden belirlemek. “Eğer telefonu elime alırsam onu odanın dışına koyarım” gibi. 94 testlik meta-analizde hedefe ulaşmayı orta-büyük düzeyde artırdı (etki büyüklüğü 0,65), 642 testlik 2025 meta-analizi etkiyi doğruladı ve planın eğer-o zaman biçiminde kurulup tekrarlanmasının etkiyi büyüttüğünü gösterdi. DEHB'li çocuklarla laboratuvar deneylerinde durma becerisini ve dikkat dağıtıcıya rağmen hızı artırdı, ama bir çalışmada ilaçsız oturumda tek başına etkisi görülmedi.
• İlerlemeyi izlemek ve paylaşmak. 138 randomize çalışmalık meta-analizde ilerlemeyi izlemeye yönelik müdahaleler hedefe ulaşmayı küçük-orta düzeyde artırdı (etki büyüklüğü 0,40). Etki ilerleme yazılı kaydedildiğinde ve başkasına bildirildiğinde daha büyüktü. Haftalık takipte araştırmaların en çok desteklediği şey de bu: İlerlemenizi yazılı olarak kaydetmek ve paylaşmak.
• Yakın ve belirli hedefler. Matematikte zorlanan çocuklarla yapılan klasik deneyde her oturum için yakın bir ara hedef koyan çocuklar hızla ilerledi, yalnız uzak hedef konulanlarda hedefin gösterilebilir bir etkisi olmadı. 35 yıllık hedef araştırmasının özetine göre belirli hedefler elinden geleni yap demekten tutarlı biçimde daha iyi sonuç veriyor ve birbiriyle çatışan hedefler performansı düşürüyor.
• Kendini izleme. Kendi davranışını kaydetmek DEHB'li çocuklarda göreve odaklanmayı ve iş üretimini artırıyor, ama bu kanıtın büyük kısmı tek denekli çalışmalardan.
• Ödül. DEHB'li kişiler küçük ama hemen gelen ödülü büyük ama gecikmeli ödüle akranlarından daha sık tercih ediyor ve ödül DEHB'li çocuklarda görev performansını artırıyor. Bu bulgular laboratuvar görevlerinden geliyor. Günlük hayatta uzak hedefler yerine yakın ve somut geri bildirim kullanma düşüncesi bu bulgulardan çıkarılıyor. Ancak buradan “DEHB beyni ödüle daha duyarlı” gibi tek yönlü bir sonuca varmak, araştırmaları fazla basitleştiriyor. Bazı fizyolojik ölçümlerde DEHB'li çocuklar pekiştirmeye daha az duyarlı görünüyor.

Günlük düzeni destekleyen araçların kanıt düzeyleri de birbirinden farklı. Eğer-o zaman planları 94 testte hedefe ulaşmayı orta-büyük düzeyde artırdı, ilerlemeyi izlemek 138 çalışmada küçük-orta bir fayda sağladı.

Kısmen desteklenenler

• Görsel zamanlayıcı. DEHB'de zaman algısı güçlüğü 55 çalışmalık meta-analizle gösterilmiş. Zamanlayıcıyı doğrudan test eden iki çalışma bulduk. İkisi de 7-9 yaş ilkokul öğrencileriyle yapıldı ve katılımcılar DEHB tanısına göre seçilmedi. İlkinde görünür zamanlayıcı sınav kaygısını azalttı ve bilişsel verimliliği artırdı. Aynı ekibin 44 çocukla yaptığı tekrar çalışmasında zamanlayıcı sınav öncesi kaygıyı ve dikkatsiz davranışı azalttı, matematik puanını değiştirmedi. Dikkatsiz davranıştaki azalma DEHB riski yüksek çocuklarda daha belirgindi. Zamanlayıcı zamanı görünür kılıyor, zaman algısının kendisini düzelttiğine dair veri yok.
• Çevre düzenlemesi. İngiltere kılavuzunda ilaçtan önce oturma düzenini, ışığı ve gürültüyü ayarlama, dikkat dağıtıcıları azaltma, kısa odaklanma süreleri ve hareket molaları gibi düzenlemeler öneriliyor. Bunların etkililiği için ayrı bir sayısal kanıt sunulmuyor. DEHB belirtili çocuklarda sınıf müdahalelerini toplayan meta-analizde ortamı, görevi ya da öğretimi değiştiren yöntemlerin görev dışı ve bozucu davranışa etkisi denek içi desenli çalışmalarda küçüktü (etki büyüklüğü 0,31). Ödüle ve cezaya dayanan yöntemlerde bu değer 1,82'ydi, tek denekli çalışmalarda ise bu fark görülmedi. Erişkinde çevre düzenlemesini ayrı olarak test eden bir çalışma bulamadık.
• Başlamayı kolaylaştırmak. Alışkanlıklar, çevredeki ipuçlarıyla davranış arasında kurulan bağlara dayanıyor. İstenmeyen davranışı zorlaştırmak konusunda ise daha somut bir veri var. İstenmeyen bir uygulamanın önüne kısa bir bekleme ve vazgeçme seçeneği koyan bir uygulamayı altı hafta boyunca kullanmayı sürdüren 280 kişide o uygulamanın açılma sayısı yüzde 57 azaldı. Bu saha verisinde kontrol grubu yoktu ve kıyas ilk haftayla yapıldı. Daha sağlam kanıt 500 kişilik ön kayıtlı bir deneyden geliyor. Bu deneyde vazgeçme seçeneği ve bekleme süresi sosyal medya videolarını izlemeyi azalttı. Yapmak istediğiniz işe başlamak için gereken adımları azaltma önerisi de bu bulgulara dayanıyor. Yine de bu, araştırmadan yapılan bir çıkarım; DEHB'de doğrudan sınanmış değil.
• Müzik ve gürültü. Sözlü müzik bellek ve okuduğunu anlamayı küçük düzeyde bozuyor, sözsüz müzik ne bozuyor ne iyileştiriyor. DEHB'li erkek çocuklarda video belirgin dikkat dağıtırken müziğin etkisi çocuğa göre değişti. Beyaz ve pembe gürültü DEHB'li ya da dikkat sorunu yüksek gençlerde laboratuvarda küçük bir fayda sağladı, DEHB'si olmayanlarda ise performansı düşürdü.

Yalnız topluluk deneyimi

• Body doubling, yani biri yanındayken çalışmak. DEHB topluluğunda çok kullanılıyor, ama etkisi hakemli kontrollü bir denemede test edilmedi. 220 kişilik bir anket yöntemin nasıl kullanıldığını tarif ediyor. 12 kişilik hakemsiz bir sanal gerçeklik deneyinde hız arttı ama doğruluk değişmedi. Ertelemesi yüksek 218 öğrenciyle yapılan saha deneyinde grup çalışması ertelemeyi tutarlı biçimde azaltmadı ve göreve dair olumsuz duyguyu artırdı. Birçok kişiye iyi geliyor ve denemeye değer. Yine de etkisi kanıtlanmış değil.
• İki dakika kuralı, görünür düzen ve her şeyi tek uygulamada toplamak. Bunları doğrudan test eden bir çalışma bulamadık. İşin itici gelmesinin ertelemeyi en güçlü biçimde öngören etkenlerden biri olması, bu taktiklere dolaylı destek sunuyor. Taktiklerin kendileri ise ölçülmedi.

Body doubling, iki dakika kuralı ve görünür düzeni kullanırken dayanağınızın henüz topluluk deneyimi olduğunu akılda tutun.

Geri çekilen bir klasik

Kişinin kendine bağlayıcı son tarihler koyarak ertelemeyi azaltabileceğine dair en çok alıntılanan kanıt, 2002 tarihli bir çalışmaydı. Bu çalışma Eylül 2026'da geri çekildi. Temmuz 2026'da yayımlanan doğrudan tekrar çalışmasında son tarihlerin performansa etkisi yok denecek kadar küçük çıktı. Bu son tarihlerin hiç işe yaramadığı anlamına gelmiyor, ama bu çalışma artık kanıt olarak kullanılamaz.

Bir rutin ne zaman alışkanlığa dönüşür?

Sabit bir gün sayısı yok. Gerçek hayatta yapılan 12 haftalık bir çalışmada günlük bir davranışın kendiliğinden yapılır hale gelme hızı kişiden kişiye çok değişti. Modele göre davranışın o kişide ulaşabileceği en yüksek otomatikliğin yüzde 95'ine varma süresi 18 ile 254 gün arasında tahmin edildi. İzlem 84 gün sürdüğü için bundan uzun süreler doğrudan ölçülmedi, eğri ileriye uzatılarak hesaplandı. Bir günü kaçırmak alışkanlık oluşumunu belirgin biçimde bozmadı. Davranışı daha düzenli yapanlarda alışkanlık eğrisi modele daha iyi uydu, ama bu gözlemsel bir ilişki. DEHB'de ise rutin araştırması çok sınırlı. 31 çalışmalık 2026 kapsam derlemesinde yalnız 6 çalışma müdahale içeriyordu.

Topluluğun favori taktikleri

Reddit ve X yorumlarından derlenen 10 taktiklik bir sıralamada birinci sırada başlamayı zorlaştıran adımları azaltmak, ikinci sırada eşyaları görünür ama düzenli tutmak, son sırada büyük işi küçük parçalara bölmek vardı. Bu sıralama topluluk yorumlarının derlenmesiyle oluşturulmuş; bilimsel bir ölçüm değil. Puanların nasıl hesaplandığı da açıklanmıyor. Topluluğun en az sevdiği taktik olan işi parçalara bölmek ise araştırma desteği en tutarlı yöntemlerden biri. Sıralamanın tamamını ve her taktiğin kanıt düzeyini ders çalışma rehberindeki başlamak ve erteleme bölümünde verdik.

DopaLive'da koçluk nasıl çalışıyor?

Hayatta denemek

DopaLive'daki DEHB uzman desteği DEHB'yi bilen koçları, psikologları ve psikolojik danışmanları danışanlarla buluşturuyor. DopaLive'ın uzman kurallarına göre koçluk terapi, tanı, tıbbi tedavi ya da kriz müdahalesi değil. Koçluk hedef belirleme, planlama, alışkanlık, takip ve günlük işlevselliğe odaklanıyor. Kendine ya da başkasına zarar verme ifadesi, ağır kriz ya da gerçeklikten kopma belirtileri gibi kırmızı bayraklarda koçluk durduruluyor ve kişi acil destek kaynaklarına yönlendiriliyor.

DopaLive'da da önce araştırmayla desteklenen araçlar kullanılıyor: eğer-o zaman planları, yazılı ilerleme takibi, yakın ve somut hedefler. Toplulukta kullanılan taktikler de size göre deneniyor. Devam edip etmeyeceğinize, günlük hayatta neyi değiştirdiğine bakarak karar veriliyor.

Uzmanlar için ne önemli?

• Sınırınızı yazılı belirtin. İlk görüşmede tanı koymadığınızı, ilaç önermediğinizi ve hangi durumlarda yönlendireceğinizi açıkça söyleyin. Bu sınırları açıkça belirtmek, mesleğin etik kuralları arasında.
• Önce kanıtlı araçlar. Haftalık planlamada araştırma desteği en güçlü araçlar, eğer-o zaman cümleleri, yazılı ilerleme takibi ve yakın ara hedefler. Body doubling ve iki dakika kuralı gibi topluluk taktiklerini deneme olarak önerin, garanti olarak değil.
• Ölçün. Her hafta danışanın kendi belirlediği somut hedeflere ulaşıp ulaşmadığını kaydedin. Koçluk araştırmasının en zayıf yanı öz bildirime dayanması. Sizin kayıtlarınız bu boşluğu kapatır.
• Gerektiğinde yönlendirin. ABD verisinde yeni koçların hekime ve terapiste daha az yönlendirdiği görüldü. İlaç etkisi, yan etki, uyku ya da duygudurumla ilgili her soruyu hekime taşıyın.
• Risk konuşması. İntihar, istismar ve zarar konularını sormaktan kaçınmayın. Bu risklere işaret eden bir durum varsa koçluğu durdurun.
• Hekimle iş birliği. Danışanın yazılı izniyle hekimine kısa ve somut bir ilerleme özeti gönderebilirsiniz. Sağlık verisi hassas veri, izni ve paylaşılan bilgiyi kayıt altına alın.

Sonuç

DEHB koçluğu, günlük hayatta yaşadığınız zorlukları yönetmek için düzenli ve somut destek sunuyor. Kanıtı henüz zayıf, kontrollü çalışma az, kılavuzlar onu uzman uzlaşısıyla öneriyor. Koçlukta kullanılan bazı araçların araştırma desteği ise daha güçlü. Eğer-o zaman planları, yazılı ilerleme takibi ve yakın hedefler genel nüfusta iyi çalışılmış. Body doubling ve iki dakika kuralı gibi popüler taktikler kişiye iyi gelebilir ama henüz ölçülmedi. Koç seçerken sınırlarını bilmesine, ilerlemenizi ölçmesine ve gerektiğinde hekime yönlendirmesine bakın. Koçluk, ilaç ve terapinin yanında en çok anlam kazanıyor; onların yerini almıyor.

Sık Sorulan Sorular

DEHB koçluğu işe yarıyor mu?

Bazı kişilerde yarıyor, ama kanıt zayıf. Çalışmaların çoğu küçük ve karşılaştırma grubu yok, en büyük randomize çalışmada fark küçük-orta düzeyde ve öz bildirime dayalı. Koçluk ilaç ya da terapinin yerine değil, yanında düşünülmeli. İçindeki eğer-o zaman planı ve ilerleme takibi gibi araçların kanıtı ise daha güçlü.

Bu belirsizliğin nedeni çalışmaların yapısı: 19 koçluk çalışmasını toplayan derlemede yalnız 2'si randomize, 15'inde kontrol grubu yok. Bu yüzden kanıt, ilaç ve terapininkinden daha zayıf.

Koçluk ile terapi arasındaki fark ne?

Terapi ruhsal bir bozukluğun tedavisi ve Türkiye'de DEHB'de hekimin yönlendirmesiyle klinik psikolog tarafından veriliyor. Koçluk bir sağlık hizmeti değil, hedef, planlama ve günlük düzen üzerine çalışıyor. Koç tanı koymuyor, ilaç önermiyor ve psikoterapi yapmıyor. Depresyon ya da kaygı bozukluğu gibi sorunlar terapinin alanı.

Body doubling gerçekten işe yarar mı?

Bilmiyoruz. Topluluğun çok sevdiği bir yöntem ama hakemli kontrollü bir denemede test edilmedi. Küçük bir deneyde hız arttı, doğruluk değişmedi. Grup halinde çalışmanın ise bazı öğrencilerde olumsuz duyguyu artırdığı görüldü. Size iyi geliyorsa kullanın, ama doğru kişiyle ve sohbete dönmeyecek bir düzende.

Çocuğuma koç tutmalı mıyım?

Çocuklarda koçluğun kontrollü bir çalışması yok ve kılavuzlar koçluğu yalnız ergen ve erişkin için düşünüyor. Okul çağı çocukta kanıtı olan yaklaşım ebeveyn eğitimi ve organizasyon becerisi eğitimi. Ergenlikte ise ebeveynin de katıldığı, gencin kendi hedeflerinden yola çıkan bir destek daha anlamlı.

Koç seçerken neye dikkat etmeliyim?

Koçun DEHB eğitimini, süpervizyon alıp almadığını, tanı koymadığını ve ilaç önermediğini açıkça söyleyip söylemediğini ve hangi durumda sizi hekime yönlendireceğini sorun. İlerlemenizi nasıl ölçeceğinizi baştan konuşun. Türkiye'de koçluk lisanslı bir meslek olmadığı için bu cevapları baştan almak, kiminle ve hangi sınırlar içinde çalışacağınızı bilmenizi sağlar.

Kaynaklar

• Ahmann E, Tuttle LJ, Saviet M, Wright SD (2018). A descriptive review of ADHD coaching research, implications for college students. Journal of Postsecondary Education and Disability 31(1), 17-39. https://eric.ed.gov/?id=EJ1182373
• Field S, Parker DR, Sawilowsky S, Rolands L (2013). Assessing the impact of ADHD coaching services on university students' learning skills, self-regulation, and well-being. Journal of Postsecondary Education and Disability 26(1), 67-81. https://eric.ed.gov/?id=EJ1026813
• Prevatt F, Yelland S (2015). An empirical evaluation of ADHD coaching in college students. Journal of Attention Disorders 19(8), 666-677. https://doi.org/10.1177/1087054713480036
• Ahmann E, Saviet M, Otto M (2026). Coaching for adults with ADHD, a prospective study. American Journal of Lifestyle Medicine. https://doi.org/10.1177/15598276261432960
• Evans SW, Schultz BK, DeMars CE (2014). High school-based treatment for adolescents with attention-deficit/hyperactivity disorder, results from a pilot study examining outcomes and dosage. School Psychology Review 43(2), 185-202. https://doi.org/10.1080/02796015.2014.12087444
• Champ RE, Meneses RW, Adamou M ve ark. (2025). A neuroaffirmative, self-determination theory-based psychosocial intervention for adults with attention-deficit/hyperactivity disorder, randomized feasibility study. JMIR Formative Research 9, e69943. https://doi.org/10.2196/69943
• Sehlin H, Hedman Ahlström B, Bertilsson I ve ark. (2020). Internet-based support and coaching with complementary clinic visits for young people with attention-deficit/hyperactivity disorder and autism, controlled feasibility study. Journal of Medical Internet Research 22(12), e19658. https://doi.org/10.2196/19658
• García Ron A, Serrano Grasa R, Blanco Lago R ve ark. (2016). Estudio piloto de la eficacia de empoderar a pacientes mediante coaching como tratamiento asociado en el trastorno por déficit de atención e hiperactividad. Neurología 31(2), 83-88. https://doi.org/10.1016/j.nrl.2015.06.017
• Gosling CJ, Garcia-Argibay M, De Prisco M ve ark. (2025). Benefits and harms of ADHD interventions, umbrella review and platform for shared decision making. BMJ 391, e085875. https://doi.org/10.1136/bmj-2025-085875
• NICE (2018, son güncelleme 2019). Attention deficit hyperactivity disorder, diagnosis and management, NG87, öneri 1.5.15 ve 1.5.18. https://www.nice.org.uk/guidance/ng87/chapter/Recommendations
• Australian ADHD Professionals Association (2022). Australian Evidence-Based Clinical Practice Guideline for ADHD, bölüm ADHD coaching, öneri 4.3.1-4.3.3. https://adhdguideline.aadpa.com.au/non-pharmacological/adhd-coaching/
• Moëll B, Kollberg L, Nasri B ve ark. (2015). Living SMART, a randomized controlled trial of a guided online course teaching adults with ADHD or sub-clinical ADHD to use smartphones to structure their everyday life. Internet Interventions 2(1), 24-31. https://doi.org/10.1016/j.invent.2014.11.004
• Sibley MH, Graham ED, Holbrook JK ve ark. (2026). Demographics, services, and practices in attention-deficit/hyperactivity disorder coaching in the US. JAMA Network Open 9(1), e2552407. https://doi.org/10.1001/jamanetworkopen.2025.52407
• Graham ED, Dvorsky MR, Yeguez CE ve ark. (2026). ADHD coaching since the COVID-19 pandemic, is there a new wave of ADHD coaches? Frontiers in Psychiatry 17, 1841020. https://doi.org/10.3389/fpsyt.2026.1841020
• Professional Association for ADHD Coaches. PAAC Code of Ethics, madde 2.4-2.7. https://www.paaccoaches.org/ethics
• International Coaching Federation (2025). ICF Code of Ethics, standart 4.3 ve 5.1. https://coachingfederation.org/ethics/code-of-ethics
• Mesleki Yeterlilik Kurumu (2013). Ulusal Meslek Standartlarına Dair Tebliğ, Koç (Seviye 6) Ulusal Meslek Standardı. Resmi Gazete 29.06.2013, sayı 28692. https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2013/06/20130629-8.htm
• Gollwitzer PM, Sheeran P (2006). Implementation intentions and goal achievement, a meta-analysis of effects and processes. Advances in Experimental Social Psychology 38, 69-119. https://doi.org/10.1016/S0065-2601(06)38002-1
• Sheeran P, Listrom O, Gollwitzer PM (2025). The when and how of planning, meta-analysis of the scope and components of implementation intentions in 642 tests. European Review of Social Psychology 36(1), 162-194. https://doi.org/10.1080/10463283.2024.2334563
• Gawrilow C, Gollwitzer PM (2008). Implementation intentions facilitate response inhibition in children with ADHD. Cognitive Therapy and Research 32(2), 261-280. https://doi.org/10.1007/s10608-007-9150-1
• Gawrilow C, Gollwitzer PM, Oettingen G (2011). If-then plans benefit executive functions in children with ADHD. Journal of Social and Clinical Psychology 30(6), 616-646. https://doi.org/10.1521/jscp.2011.30.6.616
• Harkin B, Webb TL, Chang BPI ve ark. (2016). Does monitoring goal progress promote goal attainment? A meta-analysis of the experimental evidence. Psychological Bulletin 142(2), 198-229. https://doi.org/10.1037/bul0000025
• Bandura A, Schunk DH (1981). Cultivating competence, self-efficacy, and intrinsic interest through proximal self-motivation. Journal of Personality and Social Psychology 41(3), 586-598. https://doi.org/10.1037/0022-3514.41.3.586
• Locke EA, Latham GP (2002). Building a practically useful theory of goal setting and task motivation, a 35-year odyssey. American Psychologist 57(9), 705-717. https://doi.org/10.1037/0003-066X.57.9.705
• Reid R, Trout AL, Schartz M (2005). Self-regulation interventions for children with attention deficit/hyperactivity disorder. Exceptional Children 71(4), 361-377. https://eric.ed.gov/?id=EJ697216
• Gaastra GF, Groen Y, Tucha L ve ark. (2016). The effects of classroom interventions on off-task and disruptive classroom behavior in children with symptoms of attention-deficit/hyperactivity disorder, a meta-analytic review. PLOS ONE 11(2), e0148841. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0148841
• Marx I, Hacker T, Yu X ve ark. (2021). ADHD and the choice of small immediate over larger delayed rewards, a comparative meta-analysis of performance on simple choice-delay and temporal discounting paradigms. Journal of Attention Disorders 25(2), 171-187. https://doi.org/10.1177/1087054718772138
• Luman M, Oosterlaan J, Sergeant JA (2005). The impact of reinforcement contingencies on AD/HD, a review and theoretical appraisal. Clinical Psychology Review 25(2), 183-213. https://doi.org/10.1016/j.cpr.2004.11.001
• Marx I, Cortese S, Koelch MG ve ark. (2022). Meta-analysis, altered perceptual timing abilities in attention-deficit/hyperactivity disorder. Journal of the American Academy of Child and Adolescent Psychiatry 61(7), 866-880. https://doi.org/10.1016/j.jaac.2021.12.004
• Hallez Q, Rebecchi K (2024). Evaluation and time constraint, impact of time processing on mathematical performance. The Journal of Experimental Education 94(3), 464-481. https://doi.org/10.1080/00220973.2024.2403558
• Hallez Q, Vallier V (2025). Time on their side, how visual timers affect anticipatory anxiety, performance, and on-task behavior in elementary math assessments. European Journal of Investigation in Health, Psychology and Education 15(12), 243. https://doi.org/10.3390/ejihpe15120243
• Wood W, Neal DT (2007). A new look at habits and the habit-goal interface. Psychological Review 114(4), 843-863. https://doi.org/10.1037/0033-295X.114.4.843
• Grüning DJ, Riedel F, Lorenz-Spreen P (2023). Directing smartphone use through the self-nudge app one sec. Proceedings of the National Academy of Sciences 120(8), e2213114120. https://doi.org/10.1073/pnas.2213114120
• Souza AS, Leal Barbosa LC (2023). Should we turn off the music? Music with lyrics interferes with cognitive tasks. Journal of Cognition 6(1), 24. https://doi.org/10.5334/joc.273
• Pelham WE, Waschbusch DA, Hoza B ve ark. (2011). Music and video as distractors for boys with ADHD in the classroom, comparison with controls, individual differences, and medication effects. Journal of Abnormal Child Psychology 39(8), 1085-1098. https://doi.org/10.1007/s10802-011-9529-z
• Nigg JT, Bruton A, Kozlowski MB ve ark. (2024). Systematic review and meta-analysis, do white noise or pink noise help with task performance in youth with attention-deficit/hyperactivity disorder or with elevated attention problems? Journal of the American Academy of Child and Adolescent Psychiatry 63(8), 778-788. https://doi.org/10.1016/j.jaac.2023.12.014
• Eagle T, Baltaxe-Admony LB, Ringland KE (2024). It was something I naturally found worked and heard about later, an investigation of body doubling with neurodivergent participants. ACM Transactions on Accessible Computing 17(3), 1-30. https://doi.org/10.1145/3689648
• Ara Z, Rahim IB, Zhou P ve ark. (2025). You are not alone, designing body doubling for ADHD in virtual reality. arXiv 2509.12153 (ön baskı). https://arxiv.org/abs/2509.12153
• Koppenborg M, Hüffmeier J, Klingsieck KB (2026). Is procrastination among students lower in group work? Evidence from a registered field experiment. British Journal of Educational Psychology 96(3), 1102-1122. https://doi.org/10.1111/bjep.70069
• Steel P (2007). The nature of procrastination, a meta-analytic and theoretical review of quintessential self-regulatory failure. Psychological Bulletin 133(1), 65-94. https://doi.org/10.1037/0033-2909.133.1.65
• Ariely D, Wertenbroch K (2002, geri çekildi 2026). Procrastination, deadlines, and performance, self-control by precommitment. Psychological Science 13(3), 219-224. https://doi.org/10.1111/1467-9280.00441
• Hyndman K, Bisin A (2026). Replication of procrastination, deadlines, and performance, self-control by precommitment. Psychological Science 37(8), 557-571. https://doi.org/10.1177/09567976261460772
• Lally P, van Jaarsveld CHM, Potts HWW ve ark. (2010). How are habits formed, modelling habit formation in the real world. European Journal of Social Psychology 40(6), 998-1009. https://doi.org/10.1002/ejsp.674
• Almudayfir I, Abdulkarim L, Rosenstein R ve ark. (2026). Daily routines and habits in individuals with attention deficit hyperactivity disorder, a scoping review. Behavioral Sciences 16(6), 1000. https://doi.org/10.3390/bs16061000

Metinden taşınan atıf ayrıntıları

• ICF 2025 etik kuralları, standart 5.1.

Anlatım kaynakları ve gönderilere ilişkin notlar

• DopaLive'ın kurucusu Alperen Demirdöğer, ne yapacağını bildiği halde başlayamadığını ve bunun için dışarıdan desteğe ihtiyaç duyduğunu anlatıyor. Kendi deneyiminde, tanısını anlamanın tek başına yetmediğini; koçluğun günlük hayatını sürdürebilmesine yardımcı olduğunu söylüyor.
• Bu bölümdeki 10 taktiklik topluluk sıralaması, Nova Sapiens'in Reddit ve X yorumlarından hazırladığı derlemeye dayanıyor. Gönderide puanların nasıl hesaplandığı açıklanmıyor.