DEHB'de Psikoterapiler

Yazar: Alperen Demirdöğer

İlaçla dikkatinizi toplamak ve dürtülerinizi kontrol etmek kolaylaşırken, yıllardır yerleşmiş alışkanlıklarınız aynı kalabilir. Kaçındığınız işler ve kendinizle ilgili inançlarınız da ilaçla değişmiyor. Terapide dikkat sorunlarıyla birlikte bunlara, duyguları düzenlemeye, utanca ve kendinize nasıl davrandığınıza bakılıyor.

Buradaki bilgiler tüm yaşları kapsıyor; erişkinlere ve ergenlere daha fazla yer veriliyor. Çocuklarda ilaç dışı tedavinin temeli olan ebeveyn eğitimi aile rehberindeki ilaç dışı tedaviler bölümünde anlatılıyor.

Terapi arayışındaysanız, yöntemlerin neye yaradığına ve seanslarda ne yapıldığına aşağıdan bakabilirsiniz. Eşlik eden başka bir sorun varsa tedavi sırasının nasıl belirlendiğini ve Türkiye'de terapiyi kimin verdiğini de anlatıyoruz.

Terapi DEHB'de ne işe yarar?

DEHB'ye özel bilişsel davranışçı terapide (BDT), her seansın içeriği ve seansların sırası önceden belirlenmiş bir plana dayanıyor. Çoğu program psikoeğitimle başlıyor; organizasyon, zaman yönetimi, duygu düzenleme ve problem çözme becerileriyle olumsuz otomatik düşünceler üzerinde çalışılıyor. Avrupa erişkin DEHB uzlaşısına göre BDT çekirdek belirtileri, duygu düzensizliğini, kaygıyı ve depresyonu azaltıyor. En iyi sonucu ise ilaca ek olarak veriyor.

İlaç istemiyorsanız, düzenli kullanamıyorsanız ya da fayda görmüyorsanız ilaç dışı tedavi seçenekleri gündeme geliyor. İlaçtan fayda gördüğünüz halde belirgin zorluklar yaşamaya devam etmeniz de bu durumlardan biri. İngiltere kılavuzu, erişkinlerde bu koşullarda ilaç dışı tedavinin düşünülmesini öneriyor. Bu yol seçildiğinde en az DEHB odaklı yapılandırılmış bir psikolojik destek ve düzenli takip sunulmalı. Bu desteğe BDT'nin bazı bölümleri ya da programın tamamı dahil edilebiliyor.

Bilişsel davranışçı terapi

Seanslarda ne oluyor?

DEHB'ye özel BDT'de çoğunlukla o hafta nerede zorlandığınızı konuşursunuz. Genel BDT'den bu yönüyle ayrılıyor; seansın ağırlığı geçmişten çok bugün yaşadıklarınızda. Takviminizi nasıl kullanacağınız, görevlerinizi tek listede nasıl toplayacağınız, büyük bir işin ilk adımını nasıl belirleyeceğiniz üzerinde çalışılıyor. Dikkat dağıtıcıları azaltmak ve ertelemeyi tetikleyen düşünceleri fark etmek de seansın parçası. Önceki hafta üzerinde çalıştığınız ödevler de her görüşmede ele alınıyor.

En çok bilinen program, 12 seanslık bireysel BDT protokolü. İlaç kullandığı halde belirtileri süren 86 erişkinde bu protokol, aynı süre ve ilgiyi veren gevşeme ve eğitim desteğine göre kör değerlendiricinin puanladığı belirtileri daha çok azalttı (etki büyüklüğü 0,60). Yanıt verenlerin oranı yüzde 53'e karşı yüzde 23 oldu ve kazanımlar 12 ay korundu.

BDT grup halinde uygulandığında da işe yarıyor. Zaman yönetimi, organizasyon ve planlamaya odaklanan 12 haftalık metakognitif grup terapisi 88 erişkinde destekleyici gruba göre dikkatsizliği daha çok azalttı. Kör değerlendiriciye göre yanıt oranı yüzde 42,2'ye karşı yüzde 12 oldu. Etki dikkatsizlikteydi, hareketlilik ve dürtüsellikte değildi.

Araştırmalar ne kadar yarar gösteriyor?

2025 şemsiye derlemesi 221 meta-analizi aynı yöntemle yeniden hesapladı. Erişkinde orta kesinlikte kanıta ulaşan tek ilaç dışı yöntem BDT oldu. Klinisyen puanında etki büyüklüğü 0,53 (5 çalışma, 265 kişi). Bu sayı metilfenidatın plaseboya karşı klinisyen puanındaki etkisine (0,50) yakın. Ama BDT bekleme listesi ya da olağan bakım gibi pasif kontrollerle, metilfenidat ise plaseboyla karşılaştırıldığı için iki sayı birebir kıyaslanamaz. Aynı yıl yayımlanan erişkin ağ meta-analizinde ise daha sınırlı sonuçlar bulundu. BDT, mindfulness ve psikoeğitim yalnız klinisyen puanında plasebodan üstündü, kişinin kendi değerlendirmesinde üstünlük göstermedi. Her iki ölçümde de etkili çıkan tek seçenekler uyarıcı ilaçlar ve atomoksetin oldu. Yazarlar bu bulgunun kesinliğini çok düşük ile orta arasında değerlendirdi.

Sonucun ne kadar güçlü göründüğü, BDT'nin neyle karşılaştırıldığına da bağlı. Erişkin BDT meta-analizinde etki bekleme listesine karşı 0,76, aktif bir kontrol grubuna karşı 0,43 bulundu. Değerlendirme, aktif kontrol grubu bulunan ve değerlendiricisi kör olan iki çalışmayla (244 kişi) sınırlandığında yalnız küçük bir iyileşme kalıyor. Psikoterapi alan kişinin hangi tedaviyi aldığını bilmesini önlemek mümkün değil. Bu nedenle klinisyenin verdiği puanlar da yanlılığa açık.

Avustralya kılavuzu bu belirsizliğe rağmen erişkinlere bilişsel davranışçı müdahalelerin sunulması için güçlü öneride bulunuyor, kanıt kesinliğini düşük olarak veriyor. Terapiye başlarken beklediğiniz değişimi konuşun. Kılavuz terapiyi öneriyor, ancak araştırmalar yararın belli sınırları olduğunu da gösteriyor.

Günlük hayatı kolaylaştırıyor mu?

70 çalışma ve 5.152 katılımcıyı birleştiren 2026 meta-analizinde BDT erişkinde genel işlevsellikte tedavi sonunda orta düzeyde (0,47), izlemde daha büyük (0,67) bir düzelmeyle ilişkili bulundu. En belirgin değişim iş hayatında görüldü; sosyal hayattaki etki orta, akademik alandaki etki sınırlıydı. Yaşam kalitesindeki etki daha küçüktü ve sonraki izlemde istatistiksel olarak anlamlı kalmadı. Bireysel terapi ve daha uzun tedavi, daha iyi sonuçlarla ilişkili bulundu. Ama 70 çalışmanın yalnız 38'i randomize, 24'ü ise kontrol grubu olmayan tek kollu. Makalenin özeti bu etki büyüklüklerinin kontrol grubuyla kıyaslanarak mı, yoksa aynı kişilerin tedavi öncesi ve sonrası farkından mı hesaplandığını ayırmıyor. Yanlılık riski, sonuçların öz bildirime dayanması ve izlemin çoğunlukla 3 ayla sınırlı olması nedeniyle bu bulgular temkinle yorumlanmalı. Rakamlar, yararı olduğundan büyük gösteriyor olabilir.

Utanç ve kendinize yönelik eleştiriler söz konusu olduğunda araştırmalar daha farklı sonuçlar veriyor. 14 randomize çalışmalık 2026 meta-analizinde BDT belirtileri, kaygıyı ve depresif duygudurumu azalttı ama öz değerlendirmede anlamlı bir etki göstermedi. Yazarlar bunu karşılanmamış önemli bir ihtiyaç olarak yorumladı. Yine de anlamlı çıkmayan bir sonuç, etkinin olmadığını kanıtlamıyor. Bir derlemeye dahil edilen 43 kişilik çalışmada BDT, bekleme listesine göre kişinin kendi bildirdiği öz saygıyı artırdı, destekleyici terapiyle karşılaştıran 81 kişilik başka bir çalışmada ise fark çıkmadı. BDT temelli bir uygulamayla yapılan 337 kişilik çalışmada da öz saygı üçüncü ayda olağan bakıma göre küçük ile orta düzeyde arttı (etki büyüklüğü 0,48). Ama bu sonuç kör olmayan öz bildirime dayanıyor ve çalışmayı uygulamanın üreticisi finanse etti. Bu nedenle terapide yalnız dikkat sorunlarını değil, utancı ve kendinize bakışınızı da konuşmak önemli.

Ne kadar sürüyor?

Uzun vadeli veri zayıf. Şemsiye derlemenin veri platformunda BDT'nin klinisyen puanındaki etkisi 26. haftada küçüldü ve anlamlılığını kaybetti. 52. hafta için yalnız iki çalışma var. Derleme orta ve uzun vadede hiçbir ilaç ya da ilaç dışı tedavi için orta veya yüksek kesinlikte kanıt bulamadı. Bu nedenle terapi biterken, öğrendiğiniz becerileri günlük hayatta nasıl sürdüreceğinizi de birlikte planlamak gerekiyor.

Online ve uygulama üzerinden

BDT ve mindfulness temelli bir uygulama olağan bakıma eklendiğinde 337 erişkinde üç ayda kendi bildirdikleri belirtiler olağan bakıma göre daha çok azaldı (etki büyüklüğü 0,85). Altıncı ayda etki küçülerek sürdü, etki büyüklüğü 0,61 oldu. Ama kontrol yalnız olağan bakımdı, katılımcılar hangi grupta olduklarını biliyordu ve bütün sonuçlar kişinin kendi bildirimine dayanıyordu. Çalışmayı uygulamanın geliştiricisi ve üreticisi olan şirket finanse etti, yazarlardan ikisi bu şirketin çalışanı. İsveç'te 104 erişkinle yapılan çalışmada ise internetten verilen BDT, internetten verilen gevşeme eğitiminden farklı çıkmadı, ikisi de olağan bakımdan iyiydi. Dijital araçlar terapi içeriğine ulaşmayı kolaylaştırıyor. Yine de bir uygulamayı değerlendirirken, görülen yararın içeriğin hangi kısmından geldiğinin henüz netleşmediğini bilmek önemli.

DBT ve duygu düzenleme

Durup seçerek yanıtlamak

Diyalektik davranış terapisinden (DBT) uyarlanan beceri grupları, DEHB'li erişkinlerde uygulanabiliyor ve katılımcılar tarafından olumlu karşılanıyor. İsveç'te 51 erişkinle yapılan ilk çalışmada beceri grubunu tamamlayanlarda belirtiler azaldı. Norveç'te 7 klinikte 121 erişkinle yapılan çalışmada DBT temelli grup olağan bakıma göre yürütücü işlev ölçeğinde fayda gösterdi (etki büyüklüğü 0,64), ama duygu düzenleme ölçeğinde 14 haftada fark çıkmadı.

8 randomize çalışmayı ve 850 erişkini birleştiren 2025 meta-analizinde DBT, kontrol gruplarına (olağan tedavi, plasebo ya da tedavisiz bekleme) göre DEHB belirtilerini orta düzeyde azalttı ve yaşam kalitesini artırdı. Etki büyüklükleri sırasıyla 0,51 ve 0,41. Şemsiye derlemenin veri platformunda ise 3 çalışmaya dayanan DBT sonucu, kişinin kendi bildirdiği belirtilerde pasif kontrolden anlamlı ayrışmadı. Etki büyüklüğü 0,22, kanıt kesinliği düşük.

DBT başka bir tedavi ya da düzenli klinik destekle karşılaştırıldığında fark daha sınırlı kalıyor. Almanya'daki çalışmada 433 erişkin bir yıl boyunca ya yoğun bir beceri grubuna ya da bireysel klinik takip görüşmelerine, ayrıca metilfenidata ya da plaseboya ayrıldı. Kör değerlendiricinin birincil sonucunda grup terapisi klinik takipten üstün çıkmadı. Metilfenidat ise iki psikolojik kolda da plasebodan iyiydi. Depresyonda fark yoktu. Bir buçuk yıllık izlemde de tablo aynı kaldı. 2026'da 98 erişkinle yapılan çalışmada grup DBT ile grup BDT arasında belirtilerde fark bulunmadı. Ama çalışma DBT'nin BDT'den geri kalmadığını kanıtlayamadı, yani bu sonuçtan iki tedavinin eşit etkili olduğu çıkmıyor.

Sosyal medyada DBT, DEHB'de duygu düzenleme için öneriliyor. DBT temelli gruplar yarar sağlasa da özellikle duygu düzenlemede diğer yaklaşımlardan üstün oldukları henüz gösterilmedi.

Almanya'da 433 erişkinle yapılan bir çalışmada yoğun bir beceri grubu bireysel klinik takipten üstün çıkmadı, metilfenidat ise ikisine de fayda ekledi.

Mindfulness

Hollanda'da 120 erişkinle yapılan çok merkezli çalışmada sekiz haftalık mindfulness temelli bilişsel terapi olağan bakıma eklendiğinde kör klinisyenin puanladığı belirtiler küçük ile orta düzeyde azaldı (etki büyüklüğü 0,41) ve etki altı ay sürdü. Belirtilerinde en az yüzde 30 azalma görülenler yüzde 27'ye karşı yüzde 4 oldu.

Diğer çalışmalar birlikte değerlendirildiğinde kanıt kesinliği düşük. 10 kontrollü çalışmayı birleştiren 2025 meta-analizinde mindfulness belirtileri ve işlevselliği iyileştirdi, ama ölçülen mindfulness becerisi artmadı. Avustralya kılavuzunun incelediği iki çalışmada mindfulness aynı yoğunluktaki psikoeğitimden farklı sonuç vermedi. Yani mindfulness grubu yararlı olabilir, ama bu yararın meditasyondan mı yoksa grubun yapısından ve öğrettiği bilgiden mi geldiği belirsiz.

Psikoeğitim

DEHB'yi anlamak tedavinin ilk adımı. İsveç'te DEHB'li erişkinler ve yakınlarıyla yapılan sekiz oturumluk grup psikoeğitimi olağan bakıma göre DEHB bilgisini büyük ölçüde artırdı (etki büyüklüğü 0,97) ve katılımcıların yüzde 90'dan fazlası programı tamamladı. Genel yaşam doyumundaki küçük artış ise istatistiksel olarak belirsizdi. Psikoeğitim, ilaç, terapi ve günlük düzenin tedavide neden yer aldığını anlamanızı sağlıyor. Belirtileri tek başına çözmese de tedavinin neye hizmet ettiğini bilerek ilerleyebiliyorsunuz.

EMDR ve şema terapisi

Travma eşlik ettiğinde EMDR, yetersizlik inançları içinse şema terapisi önerilerine rastlayabilirsiniz. Bu önerilere bakarken, yöntemin hangi sorun için araştırıldığını ayırmak gerekiyor.

Ekim 2026 itibarıyla PubMed'de DEHB'li kişide EMDR'yi sınayan randomize kontrollü bir çalışma yok. DEHB'ye değinen EMDR yayınları iki vaka raporundan ibaret. DEHB'li erişkinde şema terapisini sınayan randomize bir çalışma da yok.

EMDR'nin kanıtlı olduğu alan travma sonrası stres bozukluğu (TSSB). İngiltere kılavuzunda EMDR, savaşla ilgili olmayan bir travmadan üç aydan fazla sonra başvuran TSSB'li erişkinlere öneriliyor. 7-17 yaşta ise yalnız travma odaklı BDT'den yanıt alınamazsa ya da çocuk veya genç bu tedaviye katılamazsa düşünülmesi öneriliyor. Yani EMDR'nin gerekçesi zor bir geçmiş değil, tanı konmuş TSSB ya da klinik önemde TSSB belirtileri.

Şema terapisinin güçlü kanıtı sınırda kişilik bozukluğunda. 495 hastayı kapsayan çok merkezli çalışmada bireysel ve grup şema terapisi birlikte verildiğinde kişilik bozukluğu şiddetini belirgin azalttı (etki büyüklüğü 1,14). DEHB'li erişkinlerde başarısızlık, kusurluluk ve utanç gibi erken dönem uyumsuz şemalar sağlıklı kontrollerden yüksek bulundu, Türkiye'den bir çalışma da benzer sonuç verdi. Bu bulgular, şema temelli yaklaşımın DEHB'de araştırılması için gerekçe sunuyor; etkili olduğunu göstermiyor. DEHB'de şema temelli bir yaklaşımı sınayan tek kontrollü çalışma çocuklarda ve ebeveyn üzerinden yapıldı. Standart ebeveyn eğitimine şema terapisi stratejileri eklendiğinde çocukların belirtilerinin yeniden kötüleşme riski daha düşük bulundu. Ama gruplar küçük ve dengesizdi (54 ve 23 çocuk), sonuçlar ebeveyn ve öğretmen anketlerine dayanıyordu ve uzun dönem etkisi bilinmiyor.

Ergenlerde ne işe yarıyor?

• İlaca ek bireysel BDT. İlaç kullandığı halde belirtileri süren 14-18 yaş 46 ergende DEHB'ye uyarlanmış bireysel BDT bekleme listesine göre belirtileri belirgin azalttı. Ebeveyn bildirimine göre yanıt oranı yüzde 50'ye karşı yüzde 18.
• Grup BDT. İspanya'da 119 gençte grup BDT bekleme listesine göre belirtileri azalttı. Norveç'te 100 ergende ebeveyn katılımı olmayan grup BDT psikoeğitim ve ilaca ek bir fayda sağlamadı.
• Ebeveyn-ergen programı. Motivasyonel görüşmeyle güçlendirilmiş bir ebeveyn-ergen programı, 128 ergende olağan bakıma göre belirtilerde ve organizasyon becerilerinde fayda gösterdi. Ama toplum kliniklerinde 278 ergenle yapılan gerçek hayat denemesinde olağan bakımdan üstün çıkmadı, yalnız lisanslı terapistler uyguladığında belirgin fayda görüldü.
• Planlama becerisi. Hollanda'da 159 ergende planlama odaklı kısa bir BDT programı ve çözüm odaklı terapi karşılaştırıldı. İkisinde de belirtiler düzeldi, terapiyi bırakma oranı yüzde 5'te kaldı ve bir yıl sonra iki tedavi arasında fark yoktu.

Dört çalışmanın ham verisini birleştiren, 854 ergeni kapsayan analiz terapinin nasıl işlediğini de gösteriyor. Psikososyal tedaviler belirtileri başlıca gencin organizasyon, zaman yönetimi ve planlama becerilerini ve ebeveyn-ergen iletişimini geliştirerek azalttı. Ergen terapisinde organizasyon becerilerine ve aile içi iletişime odaklanılmasının nedeni de bu. İngiltere kılavuzunda, ilaçtan fayda gördüğü halde en az bir alanda zorlanmaya devam eden gençlere; akran ilişkileri, problem çözme, öz denetim ve duyguları ifade etme üzerine çalışan bir BDT kürü öneriliyor. Avustralya kılavuzu bunun ebeveyn ya da aile eğitimiyle birlikte verilmesini istiyor.

Okul çağı çocuklarda ise organizasyon becerisi eğitimi 12 çalışmada organizasyon becerilerini öğretmen puanında orta düzeyde artırdı. Ayrıntılar aile rehberinde.

Ergende ilaca ek bireysel BDT etkili, grup programlarının sonuçları çelişkili.

Kaygı ya da depresyon da varsa hangisi önce?

DEHB'nin yanında kaygı ya da depresyon varsa, önce hangisinin ele alınacağına hekiminizle birlikte karar veriyorsunuz. Bunu karşılaştıran randomize bir çalışma yok; öneriler uzman uzlaşısına dayanıyor. Avrupa uzlaşısına göre tedaviye başlamadan önce tüm eşlik eden tanılar belirlenmeli ve sıra sizinle birlikte kararlaştırılmalı. Genel kural, en ağır bozukluğa öncelik vermek. Psikoz, bipolar bozukluk, madde kötüye kullanımı, ağır depresyon ve ağır kaygı genelde önce tedavi ediliyor. Daha hafif duygudurum ve kaygı sorunları DEHB tedavisine yanıt verebiliyor ve DEHB ile aynı anda ele alınabiliyor. Kanada kılavuzunun özet tablosu da orta ya da ağır depresyonda önce depresyonun tedavi edilmesini ve intihar riskinin değerlendirilmesini öneriyor.

BDT, eşlik eden depresyon ve kaygıda da yarar gösteriyor; ancak etki küçük ve kanıtın kesinliği düşük. Bir derlemede bekleme listesine göre depresyonda 0,36, kaygıda 0,45 etki büyüklüğü bulundu. 13 randomize çalışmayı ve 744 kişiyi birleştiren 2026 meta-analizinde de BDT temelli müdahaleler kaygıyı kontrol gruplarına göre tedavi sonunda küçük (0,29), izlemde küçük ile orta düzeyde (0,42) azalttı. Etki erişkinlerde daha belirgindi, çocuklarda veri az. Almanya'daki çalışmada ise grup terapisi, depresyon açısından klinik takipten farklı sonuç vermedi. Belirgin bir depresyon ya da kaygı bozukluğunuz varsa, DEHB için alınan desteğin yanında ona özel tedavi de gerekiyor.

Türkiye'de terapiyi kim verir?

Türkiye'de klinik psikolog psikolojik değerlendirme yapıyor, DEHB gibi hastalıklarda ise psikoterapiyi ancak uzman hekimin teşhisine ve yönlendirmesine bağlı olarak uyguluyor. Mart 2025'ten beri kendi ofisinde çalışabilen klinik psikolog da hastayı ancak hekimin tanı koyup tedavi planı yapmasından sonra kabul edebiliyor, tıbbi teşhis gerektiren işlem ise yapamıyor. Bu nedenle önce hekime başvurup tanı almanız, ardından hekimin yönlendirmesiyle terapiye başlamanız gerekiyor. Ayrıntılar kime gidilir bölümünde. SGK ruh sağlığı uzmanı olan hastanelerde en az 30 dakikalık bireysel psikoterapiyi ödüyor, ama kamu hastanelerinde terapiye erişim hakkında resmi veri yok.

Türkiye'de erişkin DEHB'de BDT'yi sınayan yayımlanmış bir randomize çalışma bulamadık. 2023 tarihli Türkçe sistematik derleme de bu çalışmalara ihtiyaç olduğunu yazıyor. Buradaki rakamların hepsi yurt dışı çalışmalardan.

DopaLive'daki DEHB uzman desteği günlük hayatı düzenleme konusunda destek sunuyor. Koçlar, psikologlar ve psikolojik danışmanlar planlama, başlama, rutin ve takip üzerinde çalışıyor. Bu çalışma tanı ve tedavi yerine geçmiyor. Tanı konmuş bir DEHB'de yapılandırılmış psikoterapi gerekiyorsa yol yine hekimden geçiyor.

Uzmanlar için ne önemli?

• Yapı ve somutluk. Kanıtı olan programlar yapılandırılmış, seans sayısı belli ve her seansta ödev kontrolü var. Yukarıda anlatılan bireysel BDT protokolü 12 seans, metakognitif grup terapisi 12 hafta sürüyor.
• Beklentiyi birlikte belirleyin. Başka bir destek ya da tedavi alan grupla karşılaştırıldığında etki küçük ile orta düzeyde. Danışana terapinin ilacın yerine değil, ilaçla birlikte, devam eden zorluklara yönelik olduğunu anlatın.
• İşlevsellik ölçün. Belirti ölçeklerinin yanında iş, ilişki ve ev hayatından somut hedefleri de izleyin. BDT ile en belirgin düzelme iş hayatında görüldü, ama bu veri kısmen kontrol grubu olmayan çalışmalardan geliyor.
• Utancı ayrıca ele alın. BDT'nin öz değerlendirmeye etkisi tutarsız, 14 çalışmalık bir meta-analizde anlamlı çıkmadı. Kendine bakışı ayrı bir terapi hedefi olarak konuşun.
• Ergende ebeveyni katın. Ebeveynin katılmadığı grup programlarında sonuçlar zayıf. Terapinin yararı, organizasyon becerilerindeki ve ebeveyn-ergen iletişimindeki değişimle ilişkili.
• Terapi adlarını doğru kullanın. EMDR'yi TSSB için, şema terapisini kişilik sorunları için konuşun. DEHB'ye özel kanıtlı tedavi diye sunmayın.
• Koç ve psikolojik danışmanlar için. Yapılandırılmış BDT'nin beceri bileşenleri (takvim, görev bölme, ortam düzeni) koçlukla örtüşüyor. Ağır depresyon, kaygı bozukluğu ya da travma belirtisi varsa önce hekime yönlendirin.

Sonuç

Psikoterapi DEHB'de ilacın yerini almıyor, tamamlıyor. Erişkinde en sağlam kanıt yapılandırılmış BDT'de, etkisi klinisyen puanında orta, aktif bir destek grubuna karşı küçük. DBT temelli gruplar ve mindfulness işe yarayabilir ama özel üstünlükleri gösterilmedi. Psikoeğitim, tedaviyi anlayarak sürece katılmanıza yardımcı oluyor. EMDR'nin DEHB'de kanıtı yok, şema temelli yaklaşımın ise yalnız çocuklarda ebeveyn üzerinden yapılmış küçük bir kontrollü çalışması var. EMDR eşlik eden TSSB'de, şema terapisi de kişilik sorunlarında anlamlı olabiliyor. Ergende terapinin işe yaradığı yer organizasyon becerileri ve ebeveynle iletişim. Kaygı ya da depresyon da varsa sıra en ağır sorundan başlıyor ve bu kararı hekimle birlikte veriyorsunuz.

Sık Sorulan Sorular

DEHB'de terapi ilacın yerine geçer mi?

Çoğu kişide geçmiyor. Erişkinde hem kişinin kendi değerlendirmesinde hem klinisyen değerlendirmesinde plasebodan üstün çıkan tek seçenekler uyarıcı ilaçlar ve atomoksetin. Terapi en iyi sonucu ilaca ek olarak veriyor. İlaç kullanmak istemeyen ya da kullanamayanlar için ise DEHB odaklı yapılandırılmış terapi kılavuzların önerdiği seçenek.

Hangi terapi DEHB'de en çok işe yarıyor?

En sağlam kanıt, DEHB'ye özel bilişsel davranışçı terapide. Bu programlarda organizasyon, zaman yönetimi, işleri parçalara ayırma ve olumsuz düşünceler üzerinde belli bir planla çalışılıyor. Etki klinisyen puanında orta düzeyde. DBT temelli gruplar ve mindfulness da yararlı olabilir ama kesinlikleri daha düşük.

Erişkin DEHB'de bilişsel davranışçı terapi (BDT) 2025 şemsiye derlemesinde orta kesinlikte kanıta ulaşan tek ilaç dışı yöntem oldu. Klinisyen puanındaki etkisi (0,53) metilfenidatınkine (0,50) yakın görünüyor, ama BDT çoğunlukla bekleme listesi ya da olağan bakımla, metilfenidat ise plaseboyla karşılaştırıldığı için iki sayı birebir kıyaslanamaz. BDT'nin etkisi kontrol grubuna göre de değişiyor. Bekleme listesine karşı 0,76 olan etki aktif bir destek grubuna karşı 0,43'e iniyor.

EMDR DEHB'yi tedavi eder mi?

DEHB'de EMDR'yi sınayan randomize bir çalışma bulunmuyor. EMDR travma sonrası stres bozukluğu için kanıtlı bir tedavi. DEHB'nin yanında TSSB de varsa onun için düşünülebilir, ama DEHB belirtilerine yönelik bir tedavi değil.

Şema temelli yaklaşım içinse yalnız çocuklarda, ebeveyn eğitimi üzerinden yapılmış küçük bir kontrollü çalışma var.

Terapinin etkisi kalıcı mı?

Kısmen. Bazı çalışmalarda kazanımlar 6-12 ay korundu, ama uzun vadeli kanıtın kesinliği düşük. Bir çalışmada klinisyen puanındaki etki altıncı ayda anlamlılığını kaybetti. Bu yüzden becerileri günlük hayatta sürdürmek için bir plan yapmak ve gerektiğinde kısa destek seanslarına dönmek mantıklı.

Ergen çocuğum terapiye gitmek istemiyor, ne yapabilirim?

Ergen terapisinde ebeveyn katılımı ve motivasyon belirleyici. Motivasyonel görüşmeyle güçlendirilmiş ebeveyn-ergen programları gencin kendi hedeflerinden yola çıkıyor. Organizasyon becerileri ve sizinle kurduğu iletişim, terapinin işe yarayan kısmı. Bu nedenle ilk adımı aile olarak birlikte atmak mantıklı.

Kaynaklar

• Gosling CJ, Garcia-Argibay M, De Prisco M ve ark. (2025). Benefits and harms of ADHD interventions, umbrella review and platform for shared decision making. BMJ 391, e085875. https://doi.org/10.1136/bmj-2025-085875
• Ostinelli EG, Schulze M, Zangani C ve ark. (2025). Comparative efficacy and acceptability of pharmacological, psychological, and neurostimulatory interventions for ADHD in adults, a systematic review and component network meta-analysis. The Lancet Psychiatry 12(1), 32-43. https://doi.org/10.1016/S2215-0366(24)00360-2
• Kooij JJS, Bijlenga D, Salerno L ve ark. (2019). Updated European Consensus Statement on diagnosis and treatment of adult ADHD. European Psychiatry 56, 14-34. https://doi.org/10.1016/j.eurpsy.2018.11.001
• NICE (2018, son güncelleme 2019). Attention deficit hyperactivity disorder, diagnosis and management, NG87, öneri 1.5.14-1.5.18. https://www.nice.org.uk/guidance/ng87/chapter/Recommendations
• Safren SA, Sprich S, Mimiaga MJ ve ark. (2010). Cognitive behavioral therapy vs relaxation with educational support for medication-treated adults with ADHD and persistent symptoms, a randomized controlled trial. JAMA 304(8), 875-880. https://doi.org/10.1001/jama.2010.1192
• Solanto MV, Marks DJ, Wasserstein J ve ark. (2010). Efficacy of meta-cognitive therapy for adult ADHD. American Journal of Psychiatry 167(8), 958-968. https://doi.org/10.1176/appi.ajp.2009.09081123
• Young Z, Moghaddam N, Tickle A (2020). The efficacy of cognitive behavioral therapy for adults with ADHD, a systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. Journal of Attention Disorders 24(6), 875-888. https://doi.org/10.1177/1087054716664413
• Faraone SV, Banaschewski T, Coghill D ve ark. (2021). The World Federation of ADHD International Consensus Statement, 208 evidence-based conclusions about the disorder. Neuroscience and Biobehavioral Reviews 128, 789-818. https://doi.org/10.1016/j.neubiorev.2021.01.022
• Australian ADHD Professionals Association (2022). Australian Evidence-Based Clinical Practice Guideline for ADHD, öneri 4.2.8-4.2.12 ve kanıt özeti 4.2.2. https://adhdguideline.aadpa.com.au/non-pharmacological/cognitive-behavioural-interventions/cognitive-behaviour-interventions/
• López-Pinar C, Selaskowski B, Schulze M ve ark. (2026). Cognitive behavioral therapy effects on global functioning, domain-specific functioning, and quality of life in adult ADHD, a comprehensive meta-analysis. Behaviour Research and Therapy 201, 105026. https://doi.org/10.1016/j.brat.2026.105026
• Liu Y, Zhu F, Yu Y ve ark. (2026). A meta-analysis of the intervention effect of cognitive behavioral therapy on adult ADHD. Journal of Affective Disorders 399, 121107. https://doi.org/10.1016/j.jad.2025.121107
• Lopez PL, Torrente FM, Ciapponi A ve ark. (2018). Cognitive-behavioural interventions for attention deficit hyperactivity disorder (ADHD) in adults. Cochrane Database of Systematic Reviews 2018(3), CD010840. https://doi.org/10.1002/14651858.CD010840.pub2
• Wang X, He H, Lan J ve ark. (2026). Cognitive behavioral therapy for anxiety symptoms in ADHD, a systematic review and meta-analysis with dose-response exploration. Psychotherapy Research, 1-19. https://doi.org/10.1080/10503307.2026.2658745
• D'Amelio R, Betz LT, Jow SM ve ark. (2026). Effectiveness of attexis, a digital intervention based on cognitive behavioral therapy for adults with ADHD, a randomized controlled trial. Psychological Medicine 56, e54. https://doi.org/10.1017/S0033291726103390
• Nasri B, Cassel M, Enhärje J ve ark. (2023). Internet delivered cognitive behavioral therapy for adults with ADHD, a randomized controlled trial. Internet Interventions 33, 100636. https://doi.org/10.1016/j.invent.2023.100636
• Hirvikoski T, Waaler E, Alfredsson J ve ark. (2011). Reduced ADHD symptoms in adults with ADHD after structured skills training group, results from a randomized controlled trial. Behaviour Research and Therapy 49(3), 175-185. https://doi.org/10.1016/j.brat.2011.01.001
• Halmøy A, Ring AE, Gjestad R ve ark. (2022). Dialectical behavioral therapy-based group treatment versus treatment as usual for adults with attention-deficit hyperactivity disorder, a multicenter randomized controlled trial. BMC Psychiatry 22, 738. https://doi.org/10.1186/s12888-022-04356-6
• Philipsen A, Jans T, Graf E ve ark. (2015). Effects of group psychotherapy, individual counseling, methylphenidate, and placebo in the treatment of adult attention-deficit/hyperactivity disorder, a randomized clinical trial. JAMA Psychiatry 72(12), 1199-1210. https://doi.org/10.1001/jamapsychiatry.2015.2146
• Lam AP, Matthies S, Graf E ve ark. (2019). Long-term effects of multimodal treatment on adult attention-deficit/hyperactivity disorder symptoms, follow-up analysis of the COMPAS trial. JAMA Network Open 2(5), e194980. https://doi.org/10.1001/jamanetworkopen.2019.4980
• Zhang LQ, Pan MR, Dong M ve ark. (2026). Group dialectical behavior therapy skills training versus group cognitive behavioral therapy for adults with ADHD, a randomized controlled trial. BMC Psychiatry 26, 512. https://doi.org/10.1186/s12888-026-08130-w
• Zhang Z, Gu WJ, Wei Y ve ark. (2025). Dialectical behavioral therapy for adult attention deficit/hyperactivity disorder, a meta-analysis of randomized controlled trials. Psychiatry Research 351, 116551. https://doi.org/10.1016/j.psychres.2025.116551
• Janssen L, Kan CC, Carpentier PJ ve ark. (2019). Mindfulness-based cognitive therapy v. treatment as usual in adults with ADHD, a multicentre, single-blind, randomised controlled trial. Psychological Medicine 49(1), 55-65. https://doi.org/10.1017/S0033291718000429
• Kim HH, Jung NH (2025). Mindfulness-based interventions for adults with ADHD, a systematic review and meta-analysis. Medicine 104(37), e44308. https://doi.org/10.1097/MD.0000000000044308
• Hirvikoski T, Lindström T, Carlsson J ve ark. (2017). Psychoeducational groups for adults with ADHD and their significant others (PEGASUS), a pragmatic multicenter and randomized controlled trial. European Psychiatry 44, 141-152. https://doi.org/10.1016/j.eurpsy.2017.04.005
• Broad RD, Wheeler K (2006). An adult with childhood medical trauma treated with psychoanalytic psychotherapy and EMDR, a case study. Perspectives in Psychiatric Care 42(2), 95-105. https://doi.org/10.1111/j.1744-6163.2006.00058.x
• Guidetti C, Brogna P, Chieffo DPR ve ark. (2023). Eye movement desensitization and reprocessing (EMDR) as a possible evidence-based rehabilitation treatment option for a patient with ADHD and history of adverse childhood experiences, a case report study. Journal of Personalized Medicine 13(2), 200. https://doi.org/10.3390/jpm13020200
• NICE (2018). Post-traumatic stress disorder, NG116, öneri 1.6.13 ve 1.6.18-1.6.20. https://www.nice.org.uk/guidance/ng116/chapter/Recommendations
• Arntz A, Jacob GA, Lee CW ve ark. (2022). Effectiveness of predominantly group schema therapy and combined individual and group schema therapy for borderline personality disorder, a randomized clinical trial. JAMA Psychiatry 79(4), 287-299. https://doi.org/10.1001/jamapsychiatry.2022.0010
• Philipsen A, Lam AP, Breit S ve ark. (2017). Early maladaptive schemas in adult patients with attention deficit hyperactivity disorder. ADHD Attention Deficit and Hyperactivity Disorders 9(2), 101-111. https://doi.org/10.1007/s12402-016-0211-8
• Kiraz S, Sertçelik S (2021). Adult attention deficit hyperactivity disorder and early maladaptive schemas. Clinical Psychology and Psychotherapy 28(5), 1055-1064. https://doi.org/10.1002/cpp.2569
• Solan M, Brunstein Klomek A, Ankori G ve ark. (2021). Impact of a new parent behavioral-schema training on children with ADHD, a pragmatic control trial. Journal of Attention Disorders 25(14), 2048-2059. https://doi.org/10.1177/1087054720959711
• Sprich SE, Safren SA, Finkelstein D ve ark. (2016). A randomized controlled trial of cognitive behavioral therapy for ADHD in medication-treated adolescents. Journal of Child Psychology and Psychiatry 57(11), 1218-1226. https://doi.org/10.1111/jcpp.12549
• Vidal R, Castells J, Richarte V ve ark. (2015). Group therapy for adolescents with attention-deficit/hyperactivity disorder, a randomized controlled trial. Journal of the American Academy of Child and Adolescent Psychiatry 54(4), 275-282. https://doi.org/10.1016/j.jaac.2014.12.016
• Haugan ALJ, Sund AM, Young S ve ark. (2022). Cognitive behavioural group therapy as addition to psychoeducation and pharmacological treatment for adolescents with ADHD symptoms and related impairments, a randomised controlled trial. BMC Psychiatry 22, 375. https://doi.org/10.1186/s12888-022-04019-6
• Sibley MH, Graziano PA, Kuriyan AB ve ark. (2016). Parent-teen behavior therapy plus motivational interviewing for adolescents with ADHD. Journal of Consulting and Clinical Psychology 84(8), 699-712. https://doi.org/10.1037/ccp0000106
• Sibley MH, Graziano PA, Coxe S ve ark. (2021). Effectiveness of motivational interviewing-enhanced behavior therapy for adolescents with attention-deficit/hyperactivity disorder, a randomized community-based trial. Journal of the American Academy of Child and Adolescent Psychiatry 60(6), 745-756. https://doi.org/10.1016/j.jaac.2020.07.907
• Boyer BE, Geurts HM, Prins PJM ve ark. (2015). Two novel CBTs for adolescents with ADHD, the value of planning skills. European Child and Adolescent Psychiatry 24(9), 1075-1090. https://doi.org/10.1007/s00787-014-0661-5
• Sibley MH, Coxe SJ, Zulauf-McCurdy C ve ark. (2022). Mediators of psychosocial treatment for adolescent ADHD. Journal of Consulting and Clinical Psychology 90(7), 545-558. https://doi.org/10.1037/ccp0000743
• Bikic A, Reichow B, McCauley SA ve ark. (2017). Meta-analysis of organizational skills interventions for children and adolescents with attention-deficit/hyperactivity disorder. Clinical Psychology Review 52, 108-123. https://doi.org/10.1016/j.cpr.2016.12.004
• Katzman MA, Bilkey TS, Chokka PR ve ark. (2017). Adult ADHD and comorbid disorders, clinical implications of a dimensional approach. BMC Psychiatry 17, 302. https://doi.org/10.1186/s12888-017-1463-3
• Kahveci Öncü B, İnözü Mermerkaya M (2023). Psychological and psychosocial interventions in attention deficit hyperactivity disorder, a systematic review. Türk Psikiyatri Dergisi. https://doi.org/10.5080/u27201
• 1219 sayılı Tababet ve Şuabatı San'atlarının Tarzı İcrasına Dair Kanun, ek madde 13. https://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.3.1219.pdf
• Sağlık Bakanlığı (2025). Sağlık Meslek Mensuplarının Serbest Meslek İcrası Hakkında Yönetmelik, madde 4 ve 16. Resmi Gazete 29.03.2025, sayı 32856. https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2025/03/20250329-1.htm

Metinden taşınan atıf ayrıntıları

• NICE NG87, öneri 1.5.16-1.5.18.
• AADPA 2022, öneri 4.2.11.
• Serbest Meslek İcrası Yönetmeliği 2025, madde 16.
• Philipsen ve ark. 2015: COMPAS çalışması. Sibley ve ark. 2016 ve 2021: STAND programı.

Anlatım kaynakları ve gönderilere ilişkin notlar

• DopaLive'ın kurucusu Alperen Demirdöğer bir psikologla çalışmaya başladığında DEHB'nin yalnız dikkatle ilgili olmadığını, duygu düzenlemenin, utancın ve öz eleştirinin de işin parçası olduğunu fark ettiğini anlatıyor.