Yapay zeka DEHB için işe yarıyor gibi görünüyor. İnsanlar bunu yaşıyor. Ama bilim henüz tam yetişmedi.
Bu yazının işi bu ayrımı netleştirmek. Neyin sağlam kanıtı var, neyin mantıklı ama doğrudan kanıtlanmamış bir köprüsü var, neyin sadece hikayesi var. Abartmadan bakınca konu daha güçlü ve daha güvenli hale geliyor.
DEHB'de mesele yürütücü işlevler
DEHB'nin çekirdek zorlukları bellidir. Çalışan bellek, göreve başlama, bir şeyi sonra yapmayı hatırlama, zaman körlüğü, organizasyon ve önceliklendirme.
Bunların ortak bir özelliği var. Hepsi beynin yönetim işleri ve hepsi dışarı aktarılabilir. Hatırlamak yerine yazarsın, sıralamak yerine sıralatırsın. Yapay zekanın DEHB ile bu kadar konuşulmasının asıl sebebi bu.
Psikolog Randy Kulman, DEHB'yi bir yürütücü işlev bozukluğu olarak çerçeveliyor ve yapay zekanın etkisiz yürütücü becerileri destekleyen bir araç gibi davranabileceğini söylüyor. Mantık net. Eksik olan beceriyi içeride güçlendirmek zorsa, dışarıdan bir destek koyarsın.
Akılda tutma yükünü dışarı almak
Bilimin en sağlam katkısı burada. Sam Gilbert ve ekibinin 2022 tarihli derlemesi, bilişsel bilimden temel bir bulguyu topluyor.
Dış hatırlatıcılar, bir şeyi sonra yapmayı unutma oranını yaklaşık yüzde 45'ten yaklaşık yüzde 5'e düşürüyor. Yani akılda tutma yükünü dışarı almak, unutmayı kabaca 9 kat azaltabiliyor.
Burada sınırı net çizmek gerekiyor. Bu derleme DEHB'yi incelemiyor, genel bir mekanizmayı gösteriyor. DEHB yorumu bu mekanizmanın üstüne kuruluyor ama doğrudan DEHB kanıtı değil. Genel bilim şunu gösteriyor, DEHB için mantıklı bir köprü kurulabilir. Bu kadar.
DEHB'nin çekirdek açıkları ile dışarıdan hatırlatıcı kullanmanın desteklediği işlevler birebir örtüşüyor. Teorik harita güçlü. Eksik olan, yapay zekayla akılda tutma yükünü dışarı almanın DEHB sonuçlarını ölçülebilir biçimde iyileştirdiğini gösteren DEHB'ye özel bir deney.
Teşhis için ne biliyoruz
Yapay zekanın DEHB'de en çok yayın yapılan alanı teşhis. EEG verisi, beyin görüntüleme, göz takibi gibi sinyallerle makine öğrenmesi DEHB'yi ayırmaya çalışıyor.
Bazı çalışmalar yüzde 90'ın üzerinde doğruluk bildiriyor. Bu rakamlar kulağa müthiş geliyor ama dikkatli olmak gerekiyor. Çoğu küçük ve tek merkezli veri setlerinden geliyor. Dış doğrulaması zayıf ve model veriye fazla uyduğu için sonuçlar olduğundan yüksek görünüyor olabilir.
Daha temkinli ve gerçek dünyaya daha yakın rakamlar var. Beyin görüntüleme ile makine öğrenmesini birleştiren bir meta analiz, duyarlılık ve özgüllüğü kabaca 0,74 ile 0,75 buluyor. Bu daha güvenilir bir tahmin.
Net sonuç şu. Hiçbir yapay zeka aracı şu an tek başına klinik DEHB teşhisi için onaylı değil. Yapay zeka teşhise yardımcı olabilir, teşhisi koyamaz. Test ya da sohbet botu sana DEHB'in var diyemez.
Destek olarak ne kadar kanıt var
Yapay zekanın bir yürütücü işlev desteği olarak kullanımıyla ilgili kanıt çoğunlukla nitel ve gözlemsel.
OzCHI 2025'te yayınlanan bir günlük tutma çalışmasında, DEHB'li yetişkinler ChatGPT'yi iletişimde güven veren bir destek olarak anlattı. Çalışmanın başlığını bir katılımcının cümlesi belirledi.
Her sabah aynı günü baştan yaşamak gibi, derin suya atılıp ya yüz ya da batma durumu. Ve şimdi orada bir parça can simidi varmış gibi hissediyorum.
61 nörodivergent topluluğu tarayan başka bir çalışma şunu buldu. DEHB kullanıcıları için en çok konuşulan kullanım alanı mesleki gelişim ve üretkenlik. Kullanıcılar yapay zekanın yürütücü işlev zorluğunu hafiflettiğini, korkutucu görevleri küçük parçalara böldüğünü açıkça anlattı. En sık şikayet ise komut yazmanın zorluğu, en büyük endişe yanlış bilgi.
İnsanların kendi bildirdiği faydalar çok tutarlı. Görev bölme, utancın azalması, yürütücü işlev desteği. Ama bunlar kontrollü sonuç verisi değil, deneyim verisi.
Modern yapay zekaya en yakın çalışma
Yapay zeka yardımına en yakın kontrollü deneme 2023 tarihli Selaskowski çalışması. Yetişkin DEHB'de iki dijital psikoeğitim yöntemini karşılaştırdı.
Sonuç ilginç. Her iki grup da DEHB şiddetinde belirgin iyileşti ama gruplar arasında fark çıkmadı. Yani sohbet formatı tek başına ekstra fayda sağlamadı.
Çok önemli bir uyarı var. Bu çalışma kural temelli, karar ağaçlı eski tip bir sohbet botu kullandı, modern üretken bir yapay zeka değil. ChatGPT ya da Claude gibi modern bir modelin DEHB yürütücü işlev yardımcısı olarak sınandığı kontrollü bir deneme henüz yok.
Bugün elimizde ne var
Hepsini bir araya koyalım.
- Teşhis yapay zekası en çok yayın yapılan alan ama doğruluklar şişkin, klinik onaylı tek başına araç yok.
- Destek aracı olarak kanıt nitel ve gözlemsel. Fayda temaları tutarlı ama kontrollü sonuç verisi yok.
- Modern bir yapay zekanın DEHB sonuçları için kontrollü denemesi yok.
- Beyin bilimi çerçevesi sağlam ama dolaylı.
- CHADD ve ADDA gibi kuruluşlar temkinli olumlu, resmi bir klinik pozisyon bildirisi yok.
Bu boşluğu gizlemeye gerek yok. Yapay zeka DEHB için işe yarıyor gibi görünüyor, insanlar bunu yaşıyor, ama bilim henüz yetişmedi. En sağlam cümle şimdilik bu.
Pratiğe geçmek istersen DEHB için yapay zeka araçlarına ya da konunun risk tarafına bakan destek mi bağımlılık mı yazısına bakabilirsin. DEHB'nin yürütücü işlev tarafını derinlemesine okumak istersen DEHB rehberindeki yürütücü işlevler ve çalışma belleği sayfaları iyi bir başlangıç.
Sık Sorulan Sorular
Yapay zeka DEHB teşhisi koyabilir mi?
Hayır. Hiçbir yapay zeka aracı şu an tek başına klinik DEHB teşhisi için onaylı değil. Yapay zeka teşhise yardımcı olabilir ama teşhisi bir uzman koyar. Bir sohbet botu ya da test sana DEHB'in var diyemez.
Yapay zekanın DEHB'ye faydası bilimsel olarak kanıtlandı mı?
Tam olarak değil. Var olan kanıt çoğunlukla nitel ve gözlemsel. İnsanların bildirdiği fayda temaları çok tutarlı ama modern bir yapay zekanın DEHB sonuçlarını ölçen kontrollü bir denemesi henüz yok. Beyin bilimi çerçevesi sağlam ama dolaylı.
Akılda tutma yükünü dışarı almak ne demek?
Bir şeyi sonra yapmayı aklında tutmak yerine dışarı bir yere yazmak ya da bir araca bırakmak. Araştırmalar dış hatırlatıcıların unutma oranını yaklaşık yüzde 45'ten yaklaşık yüzde 5'e düşürdüğünü gösteriyor. Yapay zekanın DEHB için işe yaramasının temel mantığı bu.
Kaynaklar
- Gilbert ve ark., Intention Offloading derlemesi, 2022. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9971128/
- Kulman, ADHD Executive Functions and AI, Psychology Today, 2025. https://www.psychologytoday.com/us/blog/screen-play/202502/adhd-executive-functions-and-ai-a-new-era-in-treatment
- A little bit of a life raft, OzCHI 2025. https://dl.acm.org/doi/10.1145/3764687.3764713
- Exploring LLMs Through a Neurodivergent Lens, Carik ve ark., 2025. https://arxiv.org/html/2410.06336v1
- MR ve makine öğrenmesi meta analizi, 2024, Journal of Affective Disorders. https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0165032724005354
- Selaskowski ve ark. RCT, 2023, BJPsych Open. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10594162/